Με ιδιαίτερη χαρά και τιμή συμμετείχα στην παρουσίαση του βιβλίου της Αναστασίας Ευσταθίου, στη Βερσοβά, έναν τόπο άρρηκτα δεμένο με την ιστορία της μικρής Στεφανίας και με τη διαδρομή που αφηγείται το βιβλίο.
Υπάρχουν ιστορίες που η μεγάλη Ιστορία αφήνει πίσω της, κρυμμένες σε οικογενειακές αφηγήσεις, παλιές φωτογραφίες, στρατιωτικά έγγραφα και μνήμες ανθρώπων. Μια τέτοια ιστορία ανασύρει η Αναστασία Ευσταθίου στο ιστορικό μυθιστόρημα Παρ’ τη, γιουλάκο μου. Με αφετηρία τον αξιωματικό Γεώργιο Κατσίνα και τη μικρή Στεφανία Παναγιωτίδου, η συγγραφέας διατρέχει μια ταραγμένη περίοδο της νεότερης ελληνικής ιστορίας, από τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Εθνικό Διχασμό έως τη Μικρασιατική Εκστρατεία και την Καταστροφή. Πίσω όμως από τις μάχες, τις πολιτικές αποφάσεις και τις ανατροπές, το βλέμμα της επιστρέφει διαρκώς στον άνθρωπο. Στον στρατιώτη, στον πρόσφυγα, στη μάνα, στο παιδί που βρίσκεται ξαφνικά αντιμέτωπο με την απώλεια ενός ολόκληρου κόσμου.
Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκεται η συνάντηση δύο διαφορετικών διαδρομών. Ο Γεώργιος Κατσίνας, στρατιωτικός και άνθρωπος του καθήκοντος, βιώνει από μέσα την εξάντληση του στρατεύματος, τα λάθη της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας και τελικά την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου. Και μέσα σε αυτόν τον κόσμο που χάνεται εμφανίζεται η μικρή Στεφανία. Η παράκληση της γιαγιάς της, «Παρ’ τη, γιουλάκο μου. Πάρ’ την να σωθεί», γίνεται η αφετηρία μιας δεύτερης ζωής. Ο Κατσίνας τη σώζει από τον άμεσο κίνδυνο, η Στεφανία όμως κουβαλά μαζί της όσα ένα παιδί δεν μπορεί απλώς να αφήσει πίσω. Την απώλεια, τον φόβο, τους εφιάλτες, την αναζήτηση των προσώπων που χάθηκαν. Γιατί άλλο είναι να σωθεί ένα παιδί και άλλο να μπορέσει να αισθανθεί ξανά ασφαλές.
Κι εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα ομορφότερα νήματα του βιβλίου, η πορεία από τη διάσωση στη φροντίδα και από τη φροντίδα στη ρίζωση. Η Στεφανία περνά από ανθρώπους και τόπους που προσπαθούν να την προστατεύσουν, μέχρι που φτάνει στη Βερσοβά της Αιγιάλειας. Εκεί, κοντά στη Μαρία Κατσίνα και στον Παναγή Παλαιολογόπουλο, τον Μπαφιόλη, το παιδί που είχε κουραστεί να είναι παντού προσωρινό βρίσκει τελικά διάρκεια, οικογένεια και τόπο. Η προσφυγοπούλα αποκτά δεύτερη πατρίδα, μεγαλώνει, αγαπά, δημιουργεί τη δική της οικογένεια και γίνεται μέρος της μνήμης του τόπου. Η ζωή δεν ακυρώνει όσα χάθηκαν. Καταφέρνει όμως, κάποτε, να βγάλει καινούργιες ρίζες πάνω στο έδαφος της απώλειας.
Για να αφηγηθεί αυτή την ιστορία, η Αναστασία Ευσταθίου εργάστηκε επί 1.922 ημέρες, ένας αριθμός με έναν σχεδόν αναπόφευκτο συμβολισμό. Αναζήτησε στρατιωτικά αρχεία, Φύλλα Πορείας, εφημερίδες και φωτογραφικό υλικό, μελέτησε ιστορικές πηγές και, κυρίως, άκουσε τις αφηγήσεις των ανθρώπων που κράτησαν ζωντανή τη μνήμη του Κατσίνα και της Στεφανίας. Όπως γράφει η ίδια, προσπάθησε να υπηρετήσει «την αλήθεια των πηγών και την αλήθεια της καρδιάς». Και ίσως εκεί βρίσκεται η ιδιαίτερη αξία του Παρ’ τη, γιουλάκο μου. Μεταφέρει μια ιστορία από τα οικογενειακά αρχεία και την τοπική μνήμη στη λογοτεχνία, θυμίζοντάς μας ότι πίσω από τις χρονολογίες της Ιστορίας υπάρχουν πάντοτε άνθρωποι. Άνθρωποι που έχασαν, σώθηκαν, θυμήθηκαν και κατάφεραν να συνεχίσουν.
Η παρουσίαση του βιβλίου πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 29 Αυγούστου 2026 στη Βερσοβά, Χρυσάνθιο Αιγιάλειας.
