«Υφαίνοντας τις στιγμές», 15 χρόνια Ψηφιακής Αφήγησης στην Ελλάδα

 

Παρακολούθησα σήμερα στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος την επετειακή εκδήλωση «Υφαίνοντας τις στιγμές – Ψηφιακή Αφήγηση στην Ελλάδα: 15 Χρόνια, 2000 Ιστορίες», που διοργάνωσε ο κόμβος Ψηφιακής Αφήγησης του ΕΚΠΑ.

Η εμπειρία ανέδειξε κάτι βαθύτερο από μια απλή οπτικοακουστική παρουσίαση προσωπικών ιστοριών. Η ψηφιακή αφήγηση φάνηκε ως ένας χώρος όπου η προσωπική μνήμη, η βιωμένη εμπειρία και η ανάγκη του ανθρώπου να ακουστεί αποκτούν μορφή και νόημα.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η έμφαση στην «προσωπική φωνή» και στον αναστοχασμό. Μέσα από σύντομα ψηφιακά αφηγήματα, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών μπόρεσαν να μετατρέψουν εσωτερικές διαδρομές, απώλειες, αμφιβολίες, επιθυμίες και μνήμες σε κοινό βίωμα.

Η αφήγηση, όταν βρίσκει ασφαλές πλαίσιο και ουσιαστική ακρόαση, μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο καλλιτεχνικά ή εκπαιδευτικά αλλά και βαθιά υποστηρικτικά για τον άνθρωπο. Ίσως γι’ αυτό τέτοιες πρωτοβουλίες αγγίζουν τόσο έντονα τη σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και παιδαγωγική σκέψη.

Το Εργαστήριο Νέων Τεχνολογιών του ΕΚΠΑ, μέσα από 15 χρόνια δουλειάς και 2000 ψηφιακές αφηγήσεις, φαίνεται να έχει δημιουργήσει έναν ιδιαίτερο χώρο συνάντησης ανάμεσα στην επιστήμη, την τέχνη και την ανθρώπινη εμπειρία.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν και σχολίασαν, μεταξύ άλλων, οι:
Μιχάλης Μεϊμάρης, Κώστας Βαρώτσος, Αντώνης Καφετζόπουλος, Χρήστος Κίττας, Μαρία Κομνηνού, Ανδρέας Μούτσιος-Ρέντζος και Λάμπης Παπαγεωργίου.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς

«Το κέντημα» της Isol, Εκδόσεις Πατάκη

Υπάρχουν παιδικά βιβλία που δεν μιλούν μόνο στα παιδιά. Μιλούν και σε εκείνη την κρυφή, μπερδεμένη πλευρά των μεγάλων, εκεί όπου χάνονται πράγματα, σκέψεις, μνήμες, φόβοι και μικρές βεβαιότητες.

Στο βιβλίο «Το κέντημα» της βραβευμένης Isol, η μικρή Λέιλα χάνει συνέχεια τα πράγματά της. Δεν δέχεται όμως εύκολα ότι φταίει η ίδια. Πιστεύει πως όλα εξαφανίζονται στην Ανάποδη Πλευρά. Έναν τόπο παράξενο, γεμάτο κόμπους, νήματα και αλλόκοτα πλάσματα. Έναν τόπο που μοιάζει με ιστορία της γιαγιάς, σχολική αφήγηση ή όνειρο.

Η ιδέα του βιβλίου γεννήθηκε όταν η Isol παρατηρούσε τα παραδοσιακά κεντήματα σε ένα σάλι που της είχαν χαρίσει στην Παλαιστίνη. Από εκεί γεννιέται και η πιο δυνατή μεταφορά του βιβλίου. Κάθε κέντημα έχει την όμορφη, φανερή του πλευρά, αλλά και την ανάποδη. Εκεί όπου φαίνονται οι κόμποι, οι ενώσεις, τα λάθη, οι διαδρομές της κλωστής.

Και ίσως έτσι είναι και η ζωή. Από τη μία πλευρά δείχνει καθαρή, τακτοποιημένη, σχεδόν συμμετρική. Από την άλλη, όμως, κρύβει μπερδέματα, απώλειες, κόμπους και διαδρομές που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά.

«Το κέντημα» είναι ένα βιβλίο για τα χαμένα πράγματα, αλλά κυρίως για τα κρυμμένα νοήματα. Για την παιδική φαντασία που δεν εξηγεί απλώς τον κόσμο, αλλά τον αντέχει. Για την ανάγκη του παιδιού να δώσει μορφή στο ακατανόητο. Για εκείνη τη λεπτή στιγμή όπου το παραμύθι γίνεται ένας τρόπος να πλησιάσουμε την πραγματικότητα.

Ένα ιδιαίτερο και ποιητικό βιβλίο, που μπορεί να διαβαστεί από παιδιά αλλά και από μεγάλους που δεν έχουν ξεχάσει πως πίσω από κάθε όμορφη επιφάνεια υπάρχει πάντα μια ανάποδη πλευρά.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς

 

Όταν η εξάντληση δεν φεύγει: τι είναι το burnout στους εκπαιδευτικούς;

 

Μια πιο ήσυχη μορφή κόπωσης που δεν φαίνεται, αλλά υπάρχει.

 

Υπάρχει μια μορφή κόπωσης που περνάει. Με έναν ύπνο, με ένα Σαββατοκύριακο, με λίγη απόσταση. Και υπάρχει και μια άλλη. Αυτή που δεν φεύγει. Αυτή που δεν σχετίζεται μόνο με το πόσα κάνουμε, αλλά με το πόσα συνεχίζουμε να κρατάμε χωρίς χώρο.

 

Στην εκπαίδευση αυτό εμφανίζεται συχνά σιωπηλά. Δεν είναι απαραίτητα κάτι που λέγεται εύκολα. Ο εκπαιδευτικός συνεχίζει να λειτουργεί. Μπαίνει στην τάξη, κάνει το μάθημα, ανταποκρίνεται. Αλλά κάπου μέσα σε αυτή τη διαδικασία, η παρουσία αρχίζει να αδειάζει. Και αυτό είναι δύσκολο να αναγνωριστεί, ακόμα πιο δύσκολο να ειπωθεί.

 

Το burnout δεν είναι απλώς «κούραση». Είναι μια κατάσταση που εγκαθίσταται, όταν η σχέση ανάμεσα σε αυτό που δίνουμε και σε αυτό που αντέχουμε χάνει την ισορροπία της. Και πολλές φορές δεν το βλέπουμε εκείνη τη στιγμή. Το συνηθίζουμε. Λέμε: «έτσι είναι το σχολείο». Και προχωράμε.

Δεν πρόκειται μόνο για ατομικό ζήτημα. Το περιβάλλον, οι απαιτήσεις, οι σχέσεις μέσα στο σχολείο παίζουν καθοριστικό ρόλο. Αλλά ούτε και είναι κάτι εντελώς έξω από εμάς. Υπάρχει πάντα ένα σημείο στο οποίο συνεχίζουμε να δίνουμε, χωρίς να σταματάμε να δούμε τι μας συμβαίνει.

 

Και ίσως εκεί βρίσκεται η αρχή. Όχι στο να αλλάξουν όλα. Αλλά στο να δούμε ένα σημείο. Αυτό που μας εξαντλεί περισσότερο. Και που συνεχίζουμε να το επιτρέπουμε με κάποιον τρόπο.

 

Δεν χρειάζεται να λυθεί. Αρκεί να μη μείνει αόρατο.

 

* Το θέμα αυτό αποτέλεσε αφορμή για μια πρόσφατη συνάντηση με εκπαιδευτικούς ,και συνεχίζει να ανοίγει ερωτήματα.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς

 

Γεωργία Βελιμέζη, Αναζήτηση εαυτού, Εκδόσεις Ενύπνιο

 

Καληνύχτα

Κοίταξε
τα χαμόγελά μας
μικρές μικρές ρυτίδες πλημμυρίσανε
τα μάτια μας
καθρέφτες μοναξιάς
τα χέρια μας
παλιές συνήθειες αποκτήσανε
τα πόδια μας
αρνούνται να ορίσουν το δρόμο της φυγής

Άκουσε
οι φωνές μας
αδύναμα τσιρίγματα
στο άπειρο του σύμπαντος
δεν ακουγόμαστε
είμαστε ψίθυρος

Κοίταξε
το κερί που λιώνει
τη φλόγα που σβήνει
τα τελευταία ίχνη του καπνού
σημάδι ότι υπήρξαμε...

Καληνύχτα

Υπάρχουν κείμενα που δεν γράφτηκαν για συγκεκριμένες ημέρες, κι όμως τις συναντούν. Σχεδόν αναπόφευκτα.

Η ποιητική συλλογή της Γεωργίας Βελιμέζη δεν επιχειρεί να εντυπωσιάσει. Επιμένει να παρατηρεί. Και αυτή η παρατήρηση, σχεδόν μικροσκοπική, αποκαλύπτει όσα συνήθως αποφεύγουμε: τη φθορά που εγκαθίσταται αθόρυβα, τη μοναξιά που καθρεφτίζεται στο βλέμμα, τη μνήμη που επιμένει όχι ως αφήγηση αλλά ως ίχνος. Οι εικόνες της δεν είναι περίτεχνες αλλά ακριβείς. Και γι’ αυτό λειτουργούν.

Δεν είναι τυχαίο ότι πίσω από αυτή τη γραφή βρίσκεται μια επιστημονική διαδρομή. Όπως στο μικροσκόπιο αναζητά κανείς δομές, έτσι και εδώ αναζητείται νόημα μέσα από τις λεπτομέρειες. Από τη μοριακή βιολογία μέχρι τη Βιέννη και την Αθήνα, από τη σιωπή της έρευνας μέχρι τις γάτες των Εξαρχείων και τη μουσική, το προσωπικό υλικό δεν προβάλλεται. Υπαινίσσεται. Και μέσα από αυτόν τον υπαινιγμό αποκτά καθολικότητα.

Η πρώτη της συλλογή δεν χαρίζεται στον αναγνώστη. Αποφεύγει τις εύκολες απαντήσεις και την πρόχειρη παρηγοριά. Τον φέρνει απέναντι σε μια βασική ένταση. Ανάμεσα σε αυτό που μπορούμε να εξηγήσουμε και σε αυτό που απλώς βιώνεται. Εκεί όπου η επιστήμη σταματά, η ποίηση επιμένει να μένει.

Και ίσως εκεί βρίσκεται το ουσιαστικό της βάρος. Όχι στην εξήγηση, αλλά στην άρνηση της απλοποίησης. Στο να αντέχεις να μένεις. Να κοιτάς. Χωρίς απαντήσεις.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς