Η στιγμή που αλλάζει η αίσθηση του χρόνου

Στην προηγούμενη ανάρτηση, με αφορμή τα 15 χρόνια Ψηφιακής Αφήγησης στην Ελλάδα, έγραψα πως η δύναμη μιας αφήγησης δεν βρίσκεται μόνο σε όσα αφηγείται, αλλά κυρίως σε όσα αφυπνίζει μέσα μας.

Η ιστορία που προηγήθηκε αποτελεί ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μια προσωπική εμπειρία μπορεί να αποκτήσει καθολικό ανθρώπινο νόημα.

Με αφορμή την εμπειρία του καρκίνου, η αφηγήτρια δεν μιλά τελικά για μια ασθένεια. Ο καρκίνος είναι η αφορμή. Το πραγματικό θέμα είναι η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι η συνέχεια της ζωής δεν είναι αυτονόητη.

Η μεταφορά του τρένου είναι γι' αυτό τόσο ισχυρή. Όσο ταξιδεύουμε, ζούμε με την ψευδαίσθηση ότι γνωρίζουμε το δρομολόγιο. Κάνουμε σχέδια, αναβάλλουμε επιθυμίες, πιστεύουμε ότι υπάρχει πάντα χρόνος. Μέχρι τη στιγμή που, έστω και για μια στιγμή, αντιλαμβανόμαστε ότι κανείς δεν γνωρίζει σε ποιον σταθμό θα κληθεί να κατέβει.

Από ψυχολογική σκοπιά, η εμπειρία αυτή σηματοδοτεί μια βαθιά ρήξη με την αίσθηση της παντοδυναμίας που, λίγο ή πολύ, όλοι διατηρούμε. Η συνάντηση με τη σοβαρή ασθένεια, την απώλεια ή τη θνητότητα δεν αλλάζει μόνο τις προτεραιότητές μας. Αναδομεί τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο, τις σχέσεις και την ίδια την έννοια της καθημερινότητας.

Ίσως γι' αυτό οι ιστορίες αυτές μας συγκινούν τόσο βαθιά. Δεν αναγνωρίζουμε μόνο τον άνθρωπο που αφηγείται. Αναγνωρίζουμε τη δική μας ανθρώπινη ευαλωτότητα.

Και τότε η αφήγηση παύει να είναι μια προσωπική μαρτυρία. Μετατρέπεται σε έναν καθρέφτη μέσα στον οποίο ο καθένας συναντά τον εαυτό του.

Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της Ψηφιακής Αφήγησης. Δεν μεταδίδει απλώς εμπειρίες αλλά δημιουργεί χώρο για ενσυναίσθηση, στοχασμό και βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ίσως η αξία του ταξιδιού να μην κρύβεται στο ότι γνωρίζουμε τον προορισμό, αλλά στο ότι, όσο συνεχίζεται, μπορούμε ακόμη να μοιραζόμαστε ιστορίες.

Μαρζάν Σατραπί: Μια φωνή ελευθερίας που σίγησε πρόωρα

 

Υπάρχουν ειδήσεις που ξεπερνούν την απλή ανακοίνωση ενός θανάτου και αφήνουν πίσω τους ένα αίσθημα βαθιάς απώλειας. Η είδηση του θανάτου της Μαρζάν Σατραπί στα 56 της χρόνια προκάλεσε συγκίνηση σε ανθρώπους που ίσως δεν τη γνώρισαν ποτέ προσωπικά, αλλά γνώρισαν τον κόσμο μέσα από τα μάτια της. Σε μια εποχή όπου το Ιράν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο διεθνών εξελίξεων και εντάσεων, η απουσία μιας τόσο ισχυρής και αναγνωρίσιμης φωνής γίνεται ακόμη πιο αισθητή.

Η δημιουργός του «Περσέπολις» δεν υπήρξε απλώς μια συγγραφέας ή μια σκιτσογράφος. Μέσα από το έργο της κατάφερε να μετατρέψει την προσωπική της ιστορία σε μια παγκόσμια αφήγηση για την ελευθερία, τη μνήμη, την εξορία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Με τη χαρακτηριστική ασπρόμαυρη γραμμή της έδωσε πρόσωπο σε μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που έζησαν την πολιτική καταπίεση, χωρίς ποτέ να χάσουν την ανάγκη να ονειρεύονται και να αντιστέκονται.

Ίσως γι’ αυτό ο θάνατός της αγγίζει σήμερα τόσο πολλούς ανθρώπους. Όχι μόνο γιατί χάθηκε μια σημαντική καλλιτέχνιδα, αλλά γιατί σίγησε μια φωνή που επέμενε να υπερασπίζεται το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης, των γυναικών να ορίζουν τη ζωή τους και των κοινωνιών να αμφισβητούν τον φόβο. Το έργο της παραμένει ζωντανό και επίκαιρο, υπενθυμίζοντάς μας ότι η τέχνη μπορεί να γίνει ταυτόχρονα μνήμη, αντίσταση και ελπίδα.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς

Πανελλήνιες: δεν εξετάζεται η αξία ενός παιδιού

 

Οι Πανελλήνιες εξετάσεις είναι μια σημαντική διαδικασία. Δεν είναι όμως η τελική κρίση για την αξία, την ευφυΐα ή το μέλλον ενός παιδιού.

Κάθε παιδί φτάνει σε αυτή τη στιγμή κουβαλώντας τη δική του διαδρομή: κόπο, αγωνία, προσδοκίες, φόβους, αλλά και μικρές ή μεγάλες υπερβάσεις που πολλές φορές δεν φαίνονται.

Ιδιαίτερα για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, ΔΕΠ-Υ, διαταραχές αυτιστικού φάσματος ή άλλες νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες, η πορεία μέχρι τις εξετάσεις είναι συχνά πιο απαιτητική. Έχουν χρειαστεί περισσότερο χρόνο, περισσότερη επιμονή και περισσότερη ψυχική αντοχή. Κι όμως, αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο το αποτέλεσμα, αλλά και η διαδρομή που κατάφεραν να διανύσουν.

Αυτές τις μέρες τα παιδιά χρειάζονται λιγότερες συμβουλές και περισσότερη ηρεμία. Λιγότερη πίεση και περισσότερη εμπιστοσύνη. Ένα βλέμμα που λέει «είμαι εδώ», χωρίς να προσθέτει βάρος.

Καλή δύναμη σε όλα τα παιδιά που ξεκινούν τις εξετάσεις.
Και καλή δύναμη στους γονείς που στέκονται δίπλα τους, με αγάπη, υπομονή και πίστη.

Οι εξετάσεις είναι ένας σταθμός.
Το παιδί είναι πολύ περισσότερο από αυτόν.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς

«Υφαίνοντας τις στιγμές», 15 χρόνια Ψηφιακής Αφήγησης στην Ελλάδα

 

Παρακολούθησα σήμερα στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος την επετειακή εκδήλωση «Υφαίνοντας τις στιγμές – Ψηφιακή Αφήγηση στην Ελλάδα: 15 Χρόνια, 2000 Ιστορίες», που διοργάνωσε ο κόμβος Ψηφιακής Αφήγησης του ΕΚΠΑ.

Η εμπειρία ανέδειξε κάτι βαθύτερο από μια απλή οπτικοακουστική παρουσίαση προσωπικών ιστοριών. Η ψηφιακή αφήγηση φάνηκε ως ένας χώρος όπου η προσωπική μνήμη, η βιωμένη εμπειρία και η ανάγκη του ανθρώπου να ακουστεί αποκτούν μορφή και νόημα.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η έμφαση στην «προσωπική φωνή» και στον αναστοχασμό. Μέσα από σύντομα ψηφιακά αφηγήματα, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών και εμπειριών μπόρεσαν να μετατρέψουν εσωτερικές διαδρομές, απώλειες, αμφιβολίες, επιθυμίες και μνήμες σε κοινό βίωμα.

Η αφήγηση, όταν βρίσκει ασφαλές πλαίσιο και ουσιαστική ακρόαση, μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο καλλιτεχνικά ή εκπαιδευτικά αλλά και βαθιά υποστηρικτικά για τον άνθρωπο. Ίσως γι’ αυτό τέτοιες πρωτοβουλίες αγγίζουν τόσο έντονα τη σύγχρονη ψυχοθεραπευτική και παιδαγωγική σκέψη.

Το Εργαστήριο Νέων Τεχνολογιών του ΕΚΠΑ, μέσα από 15 χρόνια δουλειάς και 2000 ψηφιακές αφηγήσεις, φαίνεται να έχει δημιουργήσει έναν ιδιαίτερο χώρο συνάντησης ανάμεσα στην επιστήμη, την τέχνη και την ανθρώπινη εμπειρία.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν και σχολίασαν, μεταξύ άλλων, οι:
Μιχάλης Μεϊμάρης, Κώστας Βαρώτσος, Αντώνης Καφετζόπουλος, Χρήστος Κίττας, Μαρία Κομνηνού, Ανδρέας Μούτσιος-Ρέντζος και Λάμπης Παπαγεωργίου.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς