«Κυνηγοί Καταιγίδων» του Δικαίου Χατζηπλή, σε εικονογράφηση Μυρτώς Δεληβοριά

 

Κάποιες καταιγίδες συμβαίνουν στον ουρανό. Άλλες ξεσπούν μέσα στο παιδικό δωμάτιο, στην αυλή του σχολείου ή στην ψυχή ενός παιδιού. Μπορεί να είναι ένας φόβος, μια απώλεια, μια αποτυχία ή μια αλλαγή που κάνει τον κόσμο να μοιάζει ξαφνικά απειλητικός. Τότε το παιδί χρειάζεται έναν ενήλικο που δεν θα παρασυρθεί από τον φόβο του παιδιού, αλλά θα μπορέσει να παραμείνει σταθερά κοντά του.

Στο εικονογραφημένο βιβλίο «Κυνηγοί Καταιγίδων», ο Δικαίος Χατζηπλής δημιουργεί μια ομάδα ηρώων που αντιμετωπίζει καταιγίδες, σεισμούς, ηφαίστεια και ανεμοστρόβιλους. Οι ήρωες αυτοί δεν έρχονται από κάποιον μακρινό πλανήτη. Είναι οι καθημερινοί άνθρωποι που στέκονται δίπλα στα παιδιά: οι γονείς τους.

Η παρουσίαση αυτού του βιβλίου έχει για μένα ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο Δικαίος είναι φίλος. Πίσω από τη φαντασία και το χιούμορ της αφήγησης αναγνωρίζω μια βαθύτερη ευαισθησία απέναντι στο παιδί και στις σχέσεις που το διαμορφώνουν, μια ματιά που δεν εξιδανικεύει τη γονεϊκότητα, αλλά αναδεικνύει τη σταθερή και διαθέσιμη παρουσία του γονιού ως τον ουσιαστικό πυρήνα της.

Από τη σκοπιά της συμβουλευτικής και της ψυχοθεραπείας, η δύναμη του βιβλίου βρίσκεται στην έννοια του συναισθηματικού κρατήματος. Το παιδί δεν χρειάζεται έναν παντοδύναμο γονιό που θα εξαφανίζει κάθε δυσκολία. Χρειάζεται έναν ενήλικο που θα αντέχει τον φόβο του χωρίς να τον ακυρώνει και χωρίς να πανικοβάλλεται μαζί του, έναν γονιό που, αντί να λέει «μη φοβάσαι», μπορεί να πει: «Βλέπω ότι φοβάσαι. Είμαι εδώ και θα το περάσουμε μαζί».

Μέσα σε αυτή τη σχέση, το παιδί «δανείζεται» αρχικά την ηρεμία του ενηλίκου, μαθαίνει να αναγνωρίζει και να ονομάζει όσα αισθάνεται και σταδιακά αναπτύσσει τους δικούς του τρόπους συναισθηματικής ρύθμισης. Ο γονιός δεν υπόσχεται ότι δεν θα ξαναβρέξει. Βοηθά το παιδί να ανακαλύψει ότι μπορεί να περάσει μέσα από τη βροχή χωρίς να διαλυθεί.

Η πολύχρωμη εικονογράφηση της Μυρτώς Δεληβοριά, το χιούμορ και το παιχνίδι δημιουργούν την απαραίτητη απόσταση, ώστε ο φόβος να μπορεί να γίνει εικόνα, λέξη και σκέψη, αντί να παραμένει κάτι ακατανόητο που κατακλύζει το παιδί. Έτσι, το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο έναυσμα για γονείς και εκπαιδευτικούς να συζητήσουν με τα παιδιά για όσα τα φοβίζουν και για εκείνους που τα βοηθούν να αισθάνονται ασφαλή.

Οι «Κυνηγοί Καταιγίδων» υπενθυμίζουν τελικά στους γονείς ότι δεν χρειάζεται να είναι αλάνθαστοι ή παντοδύναμοι. Χρειάζεται να είναι παρόντες, διαθέσιμοι και αρκετά σταθεροί ώστε να αντέχουν μαζί με το παιδί τη βροχή, μέχρι εκείνο να μάθει, σιγά σιγά, να κρατά τη δική του ομπρέλα.

Δικαίος Χατζηπλής, Κυνηγοί Καταιγίδων, εικονογράφηση Μυρτώ Δεληβοριά, Εκδόσεις Πατάκη.

HAMLET MEDUSA AMELIA, Το αγόρι που τύφλωσε έξι Ά-λογα, ΚΑΠΑ ΕΚΔΟΤΙΚΗ

 

    

Υπάρχουν έργα που αφηγούνται μια ιστορία και υπάρχουν έργα που δημιουργούν έναν κόσμο. Το Αγόρι που τύφλωσε έξι Ά-λογα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Πρόκειται για ένα μεταδραματικό ποιητικό μονόπρακτο, στο οποίο η αφήγηση υποχωρεί για να αναδειχθούν οι εικόνες, οι συμβολισμοί και οι εσωτερικές διαδρομές των προσώπων. Το τραύμα δεν περιγράφεται, αποκτά φωνή, σώμα και σκηνική παρουσία.

Η συγγραφέας αντλεί δημιουργικά από το Equus του Peter Shaffer, χωρίς να επιχειρεί να το μιμηθεί. Αντίθετα, οικοδομεί ένα δικό της δραματικό σύμπαν, όπου το άλογο δεν είναι απλώς ένα ζώο αλλά ένας τόπος ελευθερίας, καταφυγής και μεταμόρφωσης. Η μετάβαση από τον άνθρωπο στο «Ά-λογο» δεν λειτουργεί ως βιολογική ή ρεαλιστική μεταβολή. Αποτελεί μια ποιητική αναζήτηση ταυτότητας απέναντι σε έναν κόσμο που τραυματίζει.

Η γλώσσα του έργου είναι πυκνή, απαιτητική και βαθιά εικονοπλαστική. Σύντομες φράσεις, βιβλικές αναφορές, μυθολογικά σύμβολα και επαναληπτικοί ρυθμοί συνθέτουν έναν λόγο που θυμίζει περισσότερο ποιητική λειτουργία παρά συμβατικό θεατρικό διάλογο. Δεν πρόκειται για κείμενο που διαβάζεται βιαστικά. Ζητά από τον αναγνώστη να επιβραδύνει, να επιστρέψει στις λέξεις και να αφουγκραστεί τα πολλαπλά τους νοήματα.

Το έργο συνομιλεί με ζητήματα όπως η παιδική κακοποίηση και παραμέληση, η ψυχική οδύνη, η βία απέναντι στα ζώα, η έμφυλη ταυτότητα και η ανάγκη του ανθρώπου να αναζητήσει έναν τόπο όπου θα μπορέσει να υπάρξει χωρίς φόβο. Ωστόσο, δεν εγκλωβίζεται σε μια κοινωνική καταγγελία. Επιλέγει να φωτίσει την ανθρώπινη εμπειρία μέσα από τον συμβολισμό, αφήνοντας τον αναγνώστη να συνθέσει τις δικές του ερμηνείες.

Το Αγόρι που τύφλωσε έξι Ά-λογα δεν είναι ένα εύκολο ανάγνωσμα ούτε ένα έργο που εξαντλείται με την πρώτη ανάγνωση. Είναι ένα θεατρικό κείμενο που συνεχίζει να συνομιλεί με τον αναγνώστη και μετά την τελευταία του σελίδα, υπενθυμίζοντας πως η λογοτεχνία, όταν τολμά να εισχωρήσει στις πιο σκοτεινές περιοχές της ανθρώπινης ύπαρξης, δεν προσφέρει βεβαιότητες. Προσφέρει χώρο για σκέψη.

Θερμά συγχαρητήρια στην Amelia Hamlet Medusa για ένα έργο που τολμά να κινηθεί στα όρια της ποίησης και του θεάτρου, προσκαλώντας τον αναγνώστη σε μια απαιτητική αλλά βαθιά ουσιαστική εμπειρία.

Η στιγμή που αλλάζει η αίσθηση του χρόνου

Στην προηγούμενη ανάρτηση, με αφορμή τα 15 χρόνια Ψηφιακής Αφήγησης στην Ελλάδα, έγραψα πως η δύναμη μιας αφήγησης δεν βρίσκεται μόνο σε όσα αφηγείται, αλλά κυρίως σε όσα αφυπνίζει μέσα μας.

Η ιστορία που προηγήθηκε αποτελεί ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μια προσωπική εμπειρία μπορεί να αποκτήσει καθολικό ανθρώπινο νόημα.

Με αφορμή την εμπειρία του καρκίνου, η αφηγήτρια δεν μιλά τελικά για μια ασθένεια. Ο καρκίνος είναι η αφορμή. Το πραγματικό θέμα είναι η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι η συνέχεια της ζωής δεν είναι αυτονόητη.

Η μεταφορά του τρένου είναι γι' αυτό τόσο ισχυρή. Όσο ταξιδεύουμε, ζούμε με την ψευδαίσθηση ότι γνωρίζουμε το δρομολόγιο. Κάνουμε σχέδια, αναβάλλουμε επιθυμίες, πιστεύουμε ότι υπάρχει πάντα χρόνος. Μέχρι τη στιγμή που, έστω και για μια στιγμή, αντιλαμβανόμαστε ότι κανείς δεν γνωρίζει σε ποιον σταθμό θα κληθεί να κατέβει.

Από ψυχολογική σκοπιά, η εμπειρία αυτή σηματοδοτεί μια βαθιά ρήξη με την αίσθηση της παντοδυναμίας που, λίγο ή πολύ, όλοι διατηρούμε. Η συνάντηση με τη σοβαρή ασθένεια, την απώλεια ή τη θνητότητα δεν αλλάζει μόνο τις προτεραιότητές μας. Αναδομεί τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο, τις σχέσεις και την ίδια την έννοια της καθημερινότητας.

Ίσως γι' αυτό οι ιστορίες αυτές μας συγκινούν τόσο βαθιά. Δεν αναγνωρίζουμε μόνο τον άνθρωπο που αφηγείται. Αναγνωρίζουμε τη δική μας ανθρώπινη ευαλωτότητα.

Και τότε η αφήγηση παύει να είναι μια προσωπική μαρτυρία. Μετατρέπεται σε έναν καθρέφτη μέσα στον οποίο ο καθένας συναντά τον εαυτό του.

Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της Ψηφιακής Αφήγησης. Δεν μεταδίδει απλώς εμπειρίες αλλά δημιουργεί χώρο για ενσυναίσθηση, στοχασμό και βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ίσως η αξία του ταξιδιού να μην κρύβεται στο ότι γνωρίζουμε τον προορισμό, αλλά στο ότι, όσο συνεχίζεται, μπορούμε ακόμη να μοιραζόμαστε ιστορίες.

Μαρζάν Σατραπί: Μια φωνή ελευθερίας που σίγησε πρόωρα

 

Υπάρχουν ειδήσεις που ξεπερνούν την απλή ανακοίνωση ενός θανάτου και αφήνουν πίσω τους ένα αίσθημα βαθιάς απώλειας. Η είδηση του θανάτου της Μαρζάν Σατραπί στα 56 της χρόνια προκάλεσε συγκίνηση σε ανθρώπους που ίσως δεν τη γνώρισαν ποτέ προσωπικά, αλλά γνώρισαν τον κόσμο μέσα από τα μάτια της. Σε μια εποχή όπου το Ιράν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο διεθνών εξελίξεων και εντάσεων, η απουσία μιας τόσο ισχυρής και αναγνωρίσιμης φωνής γίνεται ακόμη πιο αισθητή.

Η δημιουργός του «Περσέπολις» δεν υπήρξε απλώς μια συγγραφέας ή μια σκιτσογράφος. Μέσα από το έργο της κατάφερε να μετατρέψει την προσωπική της ιστορία σε μια παγκόσμια αφήγηση για την ελευθερία, τη μνήμη, την εξορία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Με τη χαρακτηριστική ασπρόμαυρη γραμμή της έδωσε πρόσωπο σε μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που έζησαν την πολιτική καταπίεση, χωρίς ποτέ να χάσουν την ανάγκη να ονειρεύονται και να αντιστέκονται.

Ίσως γι’ αυτό ο θάνατός της αγγίζει σήμερα τόσο πολλούς ανθρώπους. Όχι μόνο γιατί χάθηκε μια σημαντική καλλιτέχνιδα, αλλά γιατί σίγησε μια φωνή που επέμενε να υπερασπίζεται το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης, των γυναικών να ορίζουν τη ζωή τους και των κοινωνιών να αμφισβητούν τον φόβο. Το έργο της παραμένει ζωντανό και επίκαιρο, υπενθυμίζοντάς μας ότι η τέχνη μπορεί να γίνει ταυτόχρονα μνήμη, αντίσταση και ελπίδα.

Σκέψη και Στάση
Νίκος Τομαράς