Ο Νικηφόρος Βρεττάκος, ποιητής και πεζογράφος με πλούσιο έργο που εκφράζει τις ποικιλότροπες εμπειρίες της μακρόχρονης λογοτεχνικής θητείας του. Μεταφρασμένος σε πολλές ξένες γλώσσες, πήρε δύο φορές το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης. Το 1976 τιμήθηκε με το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών και το 1987 εξελέγη ακαδημαϊκός.
Ο εσωτερικός κόσμος του Βρεττάκου υπακούει στις παρορμήσεις δύο εναλλασσόμενων και αντίθετων τάσεων, τις αγάπης και της διαμαρτυρίας, που δεν είναι άλλο από την αντίστοιχη προβολή στο λογοτεχνικό πεδίο της ενδόμυχης ανάγκης για τον μύθο, από τη μία, και της αναπόφευκτης επίδρασης της πραγματικότητας, από την άλλη.
Σ' όλες τις εμπειρίες της ζωής του, μπορούμε να ξεχωρίσουμε τρεις σταθμούς ιδιαίτερα σημαντικούς για την ανθρώπινη και ποιητική εξέλιξή του: το 1935, το 1940, το 1967. Και οι τρεις αυτοί σταθμοί ασκούν ανασταλτική επίδραση πάνω στη ροπή του προς τον μύθο, αναγκάζοντάς τον ν΄αποκτήσει συνείδηση της πραγματικότητας. Από τις αλλεπάληλλες απογοητεύσεις όμως, ο Βρεττάκος κατορθώνει να περισώζει την πίστη του στον άνθρωπο και στο έργο του ποιητή. Αυτή η ακλόνητη πίστη έχει τις ρίζες της στην έντονη έννοια του χρέους, που είναι και η διαλεκτική σχέση και το γεφύρωμα μύθου-πραγματικότητας.
Αν η πρώτη συλλογή, Κάτω από σκιές και φώτα 1929, πιστοποιεί τις αδεξιότητες και τις δυσκολίες του ξεκινήματος, η επόμενη, Κατεβαίνοντας στη σιγή των αιώνων 1933, δείχνεις σαφώς ότι οι πειραματισμοί αποκτούν περισσότερη ευθύνη και αυθεντικότητα, ενώ Οι γκριμάτσες του ανθρώπου 1935,όπου αναδημοσιεύονται και μερικά ποιήματα από τις προηγούμενες συλλογές, επισφραγίζουν μια αναμφισβήτητη ποιητική μορφή που βρίσκει προσωρινή διέξοδο στην απαισιοδοξία, τη σάτιρα και την εξέγερση. Η διαμαρτυρία, συνυφασμένη ως τότε με τα προσωπικά βιώματα ενός εύθραυστου νέου, προσλαμβάνει ευρύτερες διαστάσεις με το ποίημα Ο πόλεμος 1935. Η επιστολή του κύκνου 1937 μας φέρνει σε παρόμοια ψυχολογική διάθεση με τις Γκριμάτσες του ανθρώπου. Το πολύστιχο ποίημα Το ταξίδι του Αρχαγγέλου 1938 είναι από τις πιο αξιόλογες δημιουργίες του Βρεττάκου. Η συλλογή Μαργαρίτα, Εικόνες από το ηλιοβασίλεμα 1939 δείχνει το ξάφνιασμά μπροστά στο φανέρωμα του μακρόκοσμου. Η επόμενη συλλογή, Το μεσουράνημα της φωτιάς, που είδε το φως κάτω από την απειλητική σκιά του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου 1940 δεν προσθέτει πολλά στην ως τότε ποιητική παραγωγή του.
O Ελληνοϊταλικός Πόλεμος και η Αντίσταση αποτελούν κατά κάποιον τρόπο την απλοποίηση και τη διέξοδο στην εσωτερική του διαμάχη. Η Ηρωική συμφωνία 1944 αποτελεί ύμνο στη ρωσική άμυνα του Στάλινγκραντ, ενώ οι 33 Μέρες 1945, εκτενές ποίημα σε λυρική πρόζα,χαρακτηρίζεται από την ηθική έπαρση που το διαπνέει, τον δυνατό και νευρώδη τόνο του,την απέριττη και μεστή γλώσσα του. Αφού καταποντίστηκαν στη φρίκη του εμφυλίου τα όνειρα για έναν νέο κόσμο,ως μόνη λύση στις τόσες καταστροφές βρίσκει ο Βρεττάκος, την επιστροφή στις αγαπημένες γωνιές των παιδικών του χρόνων. Το βιβλίο της Μαργαρίτας 1949 ξεχειλίζει από τρυφερότητα και λυρισμό.
Ο Ταΰγετος και η Σιωπή 1949 ξαναπλάθει νοσταλγικές εικόνες προσφιλών ανθρώπων και τόπων. Τα θολά ποτάμια 1959 αποτυπώνουν τις φοβερές σκηνές από τον πόλεμο. Στην Πλούμιστα 1951 είναι έκδηλη η λύπη του γιατί άδικα μίλησε στους ανθρώπους για αγάπη. Η έξοδος με το άλογο 1952 εκφράζει την ευχή να παραμείνει η μέρα που διαδέχεται τη μακρά νύχτα. Στον Ρόμπερτ Οππενχάιμερ 1954 έχουμε ένα καλό παράδειγμα της πολιτικής ευθύνης που νιώθει ο ποιητής απέναντι στα γεγονότα. Παρόμοια θέματα πραγματεύεται και στο Η μητέρα μου στην εκκλησία 1957. Σε διάφορα ποιήματα από τη συλλογή Βασιλική Δρυς 1958 και στην Αυτοβιογραφία 1961 βρίσκουμε ανάλογα γνωρίσματα ύφους και ψυχικής διάθεσης.
Αλλά το μήνυμά του της αγάπης το εκφράζει πλήρως, με υποβλητικούς τόνους και εξαιρετικά δουλεμένη μορφή, η μεγάλη συλλογή Το βάθος του κόσμου 1961.
Μπροστά στη μεγάλη πολιτική αναταραχή του 1965-1967 ο Βρεττάκος φεύγει αυτοεξόριστος, πρώτα στην Ελβετία και κατόπιν στην Ιταλία. Εγκαταλείποντας την Ελλάδα, γράφει το δραματικό ποίημα Αποχαιρετισμός στον ελληνικό ήλιο. Πολλά ποιήματα από την περίοδο της αυτοεξορίας αντανακλούν την απόγνωσή του, που βρίσκει τη σωστή ιδεολογική τοποθέτηση και την αρμόζουσα μορφή στη συλλογή Διαμαρτυρία 1974. Μια αναρρωτική διαμονή στη νότια Γαλλία το καλοκαίρι του 1974, ύστερα από πολύμηνη νοσηλεία σε νοσοκομείο του Παλέρμο της Σικελίας, δίνει αφορμή να γραφτεί η συλλογή Το ποτάμι Μπυές και τα εφτά ελεγεία που κυκλοφόρησε το 1975.
Το Απογευματινό Ηλιοτρόπιο 1976 αποτελεί άλλο σταθμό στην ποίηση του Βρεττάκου. Ο ποιητής έχει κατακτήσει πια εκείνη τη σταθερή ισορροπία και γαλήνη που ήταν το όνειρο της ζωής του και βρίσκει μερικές από τις ευτυχέστερες στιγμές της δημιουργίας του. Ο Προμηθέας ή το παιχνίδι μιας μέρας 1978,είναι μια προσπάθεια απομυθοποίησης της εποχής μας με την προέκταση του αρχαίου μύθου ανάμεσα σε συμβολισμούς των σύγχρονων γεγονότων.Η Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη 1981, ένα συνθετικό πολυφωνικό ποίημα, γεμάτο παλμό, όπου η πικρία εναλλάσεται με την ελπίδα. Τέλος το 1983 βγαίνει η ποιητική συλλογή Ο διακεκριμένο πλανήτης, που συνεχίζει και ενισχύει τις παλιές γνώριμες τάσεις του ποιητή.
Δεν στέκουν αναμφισβήτητα στο ίδιο ύψος με τα ποιήματα τα πεζογραμήματα του Βρεττάκου, που χαρακτηρίζονται όμως από βαθυστόχαστο προβληματισμό και φραστική σαφήνεια: Το γυμνό παιδί, Το αγρίμι, Το αγρίμι και η καταιγίδα, Δύο άνθρωποι μιλούν για την ειρήνη του κόσμου, Ο ένας από τους δυο κόσμους, Οδύνη, Μπροστά στο ίδιο ποτάμι, Διηγήματα. Από αυτά ενδιαφέρουν περισσότερο, για τα πλούσια αυτοβιογραφικά στοιχεία, Το γυμνό παιδί, Το αγρίμι και Η Οδύνη. Από την έντονη κριτική του δράση ξεχωρίζει η ογκώδης και εξονυχιστική μελέτη γύρω από τον Καζαντζάκη Ν. Καζαντζάκης, Η αγωνία και το έργο του 1960.
Πηγή:Πάπυρος Larusse Britannica
