Ομιλία Στέφανου Πατάκη στην εκδήλωση που οργάνωσε το ΕΚΕΒΙ στις 07/05/2011 στο πλαίσιο της Διεθνούς Έκθεσης στη Θεσσαλονίκη με θέμα: «Τι μπορεί ακόμη να αλλάξει στην εκπαίδευση: προτάσεις και ιδέες». (*)
Ορισμοί
Ξεκινώντας την ομιλία αυτή, θεωρώ σκόπιμο να θέσω το θέμα: «Ποιοι είναι οι σκοποί της παιδείας και της εκπαίδευσης;».
Η εκπαίδευση (αυτή που παρακολουθεί τον μαθητή από την προσχολική ηλικία μέχρι να τελειώσει και το λύκειο) και η παιδεία γενικότερα βοηθούν τον άνθρωπο να βρει τον εαυτό του, να ανακαλύψει τον κόσμο γύρω του, να ενσωματωθεί ομαλά στο κοινωνικό σύνολο και να αποτελέσει ένα δημιουργικό στοιχείο αυτού του συνόλου, να αποκτήσει τις βασικές γνώσεις που του χρειάζονται, αλλά συγχρόνως να γνωρίσει τον τρόπο να μαθαίνει και να αναπτύσσει τις ικανότητές του. Μέσα στην όλη αυτή διαδικασία εντάσσεται και η απαραίτητη προετοιμασία του μαθητή προκειμένου να αποκτήσει ένα επάγγελμα.
Στο τελευταίο σημείο πρέπει να σταθώ για λίγο. Η αριστερή κριτική συχνά κατηγορεί την κυβέρνηση και το κατεστημένο ότι με την πολιτική της στην παιδεία εξυπηρετεί τις ανάγκες του κεφαλαίου αγνοώντας τους άλλους βασικούς στόχους της παιδείας. Συντάσσομαι με αυτή την άποψη στον βαθμό που μας υπενθυμίζει ότι η παιδεία δεν έχει μοναδικό σκοπό να εφοδιάσει το παιδί με ένα εισιτήριο εισαγωγής σε κάποιο πανεπιστήμιο ή με τη δυνατότητα για κάποια επαγγελματική αποκατάσταση. Όμως από την άλλη μεριά δεν πρέπει να αγνοούμε ότι ο μαθητής θα πρέπει να αποκτήσει ένα επάγγελμα και ότι σε ένα καλά οργανωμένο κοινωνικό σύνολο θα πρέπει επίσης να γίνεται προσπάθεια να διαπιστωθούν οι ιδιαίτερες ανάγκες και ελλείψεις στην κατανομή των επαγγελμάτων. Αυτό θα μας οδηγήσει αναγκαστικά στη σχετική ενημέρωση των μαθητών και των γονέων τους, αλλά και σε μια ανάλογη διαμόρφωση του περιεχομένου των σπουδών, ώστε οι μαθητές και να παίρνουν στο σχολείο τις απαραίτητες βασικές γνώσεις και ανάλογα με τις κλίσεις τους και με τις ανάγκες στις οποίες αναφερθήκαμε προηγουμένως να προσανατολίζονται σε κάποιο επάγγελμα.
Είναι σαφές από τα παραπάνω ότι η παιδεία και η εκπαίδευση είναι στενά δεμένες με την όλη κοινωνία. Και είναι σαφές ότι η παιδεία και η εκπαίδευση μπορούν να λειτουργήσουν σωστά μόνο στο πλαίσιο μιας καλά οργανωμένης και υγιούς κοινωνίας. Αλλά και το αντίστροφο, δεν μπορεί να υπάρξει στέρεο κοινωνικό σύνολο χωρίς την αντίστοιχη παιδεία.
Πρέπει να κάνουμε ένα άλμα στο σημείο αυτό και να φανταστούμε ότι κατά κάποιο τρόπο όλη η κοινωνία είναι ένα απέραντο σχολείο, στο οποίο όλοι είμαστε διδάσκοντες και διδασκόμενοι.
Και επειδή υπάρχουν πολλές φορές αντιγνωμίες ανάμεσα στους ανθρώπους για τον σκοπό και το περιεχόμενο της παιδείας, καταλαβαίνουμε γιατί είναι απαραίτητος ένας συνεχής και πραγματικός διάλογος, αλλά και ενημέρωση όλων μας γύρω από τα θέματα αυτά. Δεν εννοώ βέβαια τους συνήθεις, πομπωδώς παρουσιαζόμενους, διαλόγους με τις επιτροπές σοφών και τα παρόμοια, αλλά την ουσιαστική καθημερινή μέριμνα που πρέπει να δείχνουμε στην πράξη όλοι μας, με τις προσπάθειες, τους προβληματισμούς, τη δοκιμή νέων μεθόδων, την ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων.
Η κατάσταση της εκπαίδευσης σήμερα στη χώρα μας
Στο πλαίσιο των παραπάνω παραδοχών πρέπει να θέσουμε το ερώτημα: «Ποια είναι τα σημερινά προβλήματα που παρουσιάζει η ελληνική παιδεία και εκπαίδευση;».
Προσωπικά θεωρώ ότι η παθογένεια της σημερινής ελληνικής κοινωνίας αντικατοπτρίζεται στην παιδεία με πολλά χαρακτηριστικά. Πράγματι, διαπιστώνεται από τη μια μεριά ο συγκεντρωτισμός και η θρησκευτική προσήλωση σε αυθεντίες και από την άλλη η τάση που έχουμε όλοι μας να περιμένουμε τα πάντα από το κράτος και γενικότερα από τη διοίκηση. Ας προσθέσουμε το γεγονός ότι μεμψιμοιρούμε συνέχεια, πιστεύουμε ότι τίποτα το καλύτερο δεν μπορεί να γίνει στη χώρα μας, καταλήγοντας να αγνοούμε τα υγιή και δυναμικά στοιχεία αυτού του τόπου.
Ο συγκεντρωτισμός εκδηλώνεται με έναν κεντρικό μηχανισμό, είτε αυτός λέγεται Υπουργείο Παιδείας είτε Παιδαγωγικό Ινστιτούτο είτε όπως αλλιώς το συναντάμε, έναν μηχανισμό που καθορίζει με απόλυτη λεπτομέρεια κάθε κίνηση του μαθητή, του εκπαιδευτικού, ποια μέθοδο θα ακολουθήσει η διδασκαλία, ποια βιβλία θα χρησιμοποιηθούν, σε ποια απόλυτα συγκεκριμένη ύλη θα εξεταστούν οι μαθητές της γ΄ λυκείου για να εισέλθουν στις ανώτατες σχολές. Θέλετε ένα μικρό δείγμα; Υπάρχει από χρόνια εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας που απαγορεύει στον εκπαιδευτικό να συστήσει στους μαθητές του κάποια βιβλία για διάβασμα, κάτι που δείχνει δηλαδή ότι η πολιτεία δεν εμπιστεύεται τον εκπαιδευτικό για το εντελώς αυτονόητο. Μαθαίνω ότι τελευταία η σημερινή ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας έστειλε μια ερμηνευτική εγκύκλιο με την οποία αμβλύνει ή και καταργεί την απαγόρευση αυτή. Αν αυτό αληθεύει, πρέπει να χαιρετίσουμε αυτήν την απόφαση ως ένα βήμα προόδου.
Το σχολικό βιβλίο στο πλαίσιο του πνεύματος του συγκεντρωτισμού
Μια βασική όμως έκφραση αυτού του συγκεντρωτισμού είναι το σχολικό βιβλίο στην ελληνική εκπαίδευση. Η χώρα μας έχει μια θλιβερή πρωτοτυπία στο θέμα αυτό σε σχέση με όλον τον υπόλοιπο ανεπτυγμένο κόσμο: σε όλα τα σχολεία της χώρας όλοι οι μαθητές για το ίδιο γνωστικό αντικείμενο (π.χ. για τη γλώσσα της πέμπτης δημοτικού) χρησιμοποιούν το ίδιο βιβλίο. Μέχρι πρότινος τα βιβλία αυτά γράφονταν κατ’ ανάθεση από συγγραφείς που επέλεγε το κράτος, παρέμεναν τα ίδια για δεκαετίες ολόκληρες χωρίς καμιά προσπάθεια διορθώσεως λαθών, χωρίς ανανέωση. Τα τελευταία χρόνια έγινε μια μικρή πρόοδος από την άποψη ότι η συγγραφή των σχολικών βιβλίων ανατίθεται σε κάποιους συγγραφείς κατόπιν διαγωνισμού, αλλά πάντοτε κάτω από τον αυστηρό έλεγχο των κρατικών υπηρεσιών και με διαδικασίες που γεννούν πολλά ερωτηματικά
Αυτό το σύστημα δημιουργεί έναν ασφυκτικό έλεγχο της όλης διαδικασίας παραγωγής και διακίνησης των εκπαιδευτικών βιβλίων από το κράτος:
- καλλιεργεί τη λατρεία του μοναδικού σχολικού βιβλίου. Το βιβλίο αυτό πολλές φορές το αποστηθίζει ο μαθητής. Αν έχει λάθη, αν είναι ξεπερασμένο επιστημονικά ή ιστορικά δεν έχει σημασία. Ό,τι γράφεται σ’ αυτό είναι σωστό. Στις πανελλαδικές εξετάσεις ο διορθωτής καθηγητής το έχει ανοιχτό δίπλα του για να ελέγξει αν ο μαθητής το ακολουθεί κατά γράμμα.
- καθώς το βιβλίο αυτό είναι μοναδικό σε όλη την επικράτεια, δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε σχολείου (γεωγραφικές, κοινωνικές, πολιτισμικές, οικονομικές), δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές αντιλήψεις ή το διαφορετικό χαρακτήρα κάθε εκπαιδευτικού, ακόμα και τις συγκεκριμένες ανάγκες μιας συγκεκριμένης σχολικής τάξης. Ας σκεφτούμε την περίπτωση των σχολείων –και είναι πολλά στη χώρα μας– που έχουν μεικτές τάξεις, με παιδιά μεταναστών και ελληνόπουλα. Δεν είναι λογικό να δεχτούμε ότι για τις περιπτώσεις αυτές χρειάζονται ειδικά βιβλία, μια που το σχολείο έχει να αντιμετωπίσει παιδιά με διαφορετική μητρική γλώσσα, με μια νοοτροπία που χρωματίζεται από διαφορετικά πολιτισμικά στοιχεία;
- το σύστημα αυτό αποκλείει τον ανταγωνισμό παρεμποδίζοντας έτσι και την άνοδο της ποιότητας και την κατάθεση εναλλακτικών εκπαιδευτικών και επιστημονικών προτάσεων. Είναι σημαντικό το ότι στερεί από πολλούς άξιους ανθρώπους, εκπαιδευτικούς ή συγγραφείς ή και εκδότες, τη χαρά της δημιουργίας, τη δυνατότητα να εκφράσουν διαφορετικές απόψεις για τον τρόπο παρουσίασης των γνωστικών αντικειμένων, πράγμα που θα δημιουργούσε έναν διάλογο επιστημονικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα. Αντίθετα δημιουργεί ένα κρατικίστικο πνεύμα στο πλαίσιο μιας γραφειοκρατίας που θεωρεί την παιδεία δικό της χώρο, τον οποίον πιστεύει ότι μπορεί να διοικεί κατά το δοκούν, χωρίς να λαμβάνει υπόψη της τις ανάγκες και τα μηνύματα της κοινωνίας. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον είναι φυσικό να δημιουργούνται σχέσεις εξάρτησης και διαπλοκής με αρνητικά αποτελέσματα.
Πώς αντιμετωπίζει ο υπόλοιπος ανεπτυγμένος κόσμος το σχολικό βιβλίο;
Στην υπόλοιπη Ευρώπη και στον υπόλοιπο ανεπτυγμένο κόσμο τα καθιερωμένα βιβλία στην εγκύκλια εκπαίδευση κατά κανόνα εκδίδονται στο πλαίσιο ενός εγκεκριμένου αναλυτικού προγράμματος από εξειδικευμένους εκδότες σε συνεργασία με ομάδες συγγραφέων. Το κάθε σχολείο επιλέγει από τα πολλά διατιθέμενα βιβλία αυτά που κρίνει καλύτερα για το ίδιο και τα προμηθεύεται με χρηματοδότηση του κράτους ή της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το σχολείο δανείζει αυτά τα βιβλία στους μαθητές, οι οποίοι με τη σειρά τους είναι υποχρεωμένοι στο τέλος του σχολικού έτους να τα επιστρέψουν σε κατάσταση τέτοια, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από άλλους μαθητές την επόμενη σχολική χρονιά. Η αντικατάσταση των βιβλίων αυτών από νέα βιβλία γίνεται κατά κανόνα κάθε τέσσερα ή πέντε έτη, οπότε συνήθως αλλάζει και εκσυγχρονίζεται το περιεχόμενο των σπουδών.
Η πρότασή μου για το σχολικό βιβλίο στη χώρα μας
Κάτι αντίστοιχο προτείνω να εφαρμοστεί και στη χώρα μας. Είναι αλήθεια ότι έγινε μια πρώτη δειλή αντίστοιχη προσπάθεια για το λεγόμενο πολλαπλό βιβλίο επί υπουργού Παιδείας Γεράσιμου Αρσένη, αλλά και αυτή η έστω και ελλιπής προσπάθεια, που πραγματικά πήγε να δώσει κάποια νέα ζωή στο εκπαιδευτικό σύστημα, δυστυχώς «χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ»ανατράπηκε στη συνέχεια μέσα από τους κόλπους του Υπουργείου Παιδείας.
Η άποψη ότι το σύστημα αυτό είναι οικονομικά δυσβάστακτο δεν ευσταθεί. Τα βιβλία (εκτός από τα ειδικά τετράδια ασκήσεων στα οποία επάνω γράφει ο μαθητής)
σύμφωνα με το παράδειγμα των άλλων χωρών θα επιστρέφονται από τους μαθητές μετά το τέλος του σχολικού έτους, ώστε να τα χρησιμοποιήσουν οι μαθητές της ίδιας τάξης την επόμενη σχολική χρονιά. Την απόφαση για επιστροφή βιβλίων στο τέλος της χρονιάς ανακοίνωσε δοκιμαστικά προ καιρού το Υπουργείο Παιδείας και αμέσως ακούστηκαν οι συνήθεις αντιρρήσεις του εγχώριου λαϊκισμού περί δήθεν καταργήσεως της «δωρεάν παιδείας». Αυτοί που διατυπώνουν τέτοιες απόψεις παραγνωρίζουν το γεγονός ότι οι μαθητές κατά κανόνα στο τέλος της χρονιάς καταστρέφουν τα σχολικά βιβλία, τα πετάνε, καμιά φορά τα καίνε, περιφρονώντας έτσι τον κόπο του Έλληνα φορολογουμένου και δείχνοντας ασέβεια στο βιβλίο.
Αλλά στις ανεπτυγμένες χώρες το καλά οργανωμένο σχολείο δεν αρκείται μόνο σε ένα διδακτικό επιλεγόμενο εγχειρίδιο. Το κάθε σχολείο είναι εφοδιασμένο με μια πλούσια βιβλιοθήκη, ο μαθητής συχνά ανατρέχει σε αυτή για να δανειστεί κάποιο βιβλίο. Παράλληλα υπάρχουν εργαστήρια, ηλεκτρονικοί υπολογιστές. Ο μαθητής έχει δυνατότητα και ελευθερία επιλογής και μπορεί να αναπτύξει δικές του πρωτοβουλίες. Έτσι π.χ. τα παιδιά διαβάζουν ολόκληρα λογοτεχνικά έργα είτε με τη σύσταση των εκπαιδευτικών είτε και με δική τους επιλογή.
Ας αναρωτηθούμε ποια είναι η επαφή που έχουν τα ελληνόπουλα με την ελληνική και την παγκόσμια λογοτεχνία. Ας δούμε ακόμα και τα ελληνικά αναλυτικά προγράμματα και τα βιβλία. Τα βιβλία των λογοτεχνικών κειμένων δεν περιέχουν τίποτα παραπάνω από μικρά αποσπάσματα ή μικρά κείμενα στα οποία συνήθως αρκούνται τα σχολεία. Και πάρετε ακόμα για παράδειγμα το αναλυτικό πρόγραμμα στην αρχαία ελληνική γραμματεία στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Θεωρώ απαράδεκτο να τελειώσει ένας μαθητής την εκπαίδευση και να μην έχει γνωρίσει τα μεγάλα έργα του αρχαίου δραματολογίου, όπως είναι ο Οιδίπους τύραννος, η Ορέστεια, ο Προμηθεύς δεσμώτης, η Μήδεια, αλλά και τα μεγάλα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας (τα έργα του Σαίξπηρ, του Ντοστογιέφσκι, του Γκαίτε κτλ.).
Τα αποτελέσματα του συγκεντρωτικού πνεύματος
Αν τώρα αναρωτηθούμε ποια η σκοπιμότητα του συγκεντρωτισμού, εγώ θα τον εξηγούσα ως μια προσπάθεια του εκπαιδευτικού συστήματος να κρατήσει την κοινωνία χειραγωγημένη και ενωμένη. Όμως αυτό που καταφέρνει είναι το αντίθετο. Σε μεγάλο βαθμό η ελληνική κοινωνία παρουσιάζεται χωρίς συνοχή.
Ο κομματισμός, συνοδοιπορώντας με έναν βάναυσο λαϊκισμό, οι καταλήψεις στα σχολεία, η αδιαφορία των μαθητών ιδίως των μεγάλων τάξεων, το χειρότερο, η απαξίωση των εκπαιδευτικών εκ μέρους της κοινωνίας, η έλλειψη συνεργασίας, πολλές φορές, γονέων και εκπαιδευτικών, η αδιαφορία της τοπικής κοινωνίας σε πολλές περιπτώσεις, όλα αυτά είναι συνήθη χαρακτηριστικά της εκπαίδευσής μας σήμερα.
Γενικές προτάσεις για την αναβάθμιση της παιδείας στη χώρα μας
Μήπως όμως ήρθε ο καιρός, τώρα που η χώρα μας δοκιμάζεται από μια μεγάλη κρίση να δούμε και σοβαρά το θέμα της παιδείας; Αν ναι, πρέπει να εγκαταλείψουμε την αδιαφορία.
Το πρώτο που πρέπει να γίνει είναι να καταλάβουμε την αξία της παιδείας. Τα μεγάλα προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος και οι προκλήσεις της εποχής είτε οφείλονται στην έλλειψη παιδείας είτε αντιμετωπίζονται μόνο με την παιδεία. Η παγκόσμια οικονομική κρίση, τα οικολογικά προβλήματα (υπερθέρμανση του πλανήτη, τα ατυχήματα τύπου Τσέρνομπιλ, Φουκουσίμα, Κόλπου του Μεξικού και γενικότερα η μόλυνση του περιβάλλοντος κτλ.), η διεθνής τρομοκρατία, η άνιση κατανομή του πλούτου, η μετανάστευση, η σύγκρουση θρησκειών και πολιτισμών, αλλά και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η δική μας χώρα είναι μερικά από αυτά.
Δεύτερον, να συνειδητοποιήσουμε ότι η παιδεία είναι υπόθεση όλων μας. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να περιμένουμε όλα να γίνουν από το κράτος ή από την υπόλοιπη κοινωνία, η δική μας ατομική προσπάθεια στον μικρόκοσμο του καθενός είναι απαραίτητη.
Το επόμενο βήμα: και ως πολιτεία και ως άτομα πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας στους εκπαιδευτικούς και στους γονείς. Οι εκπαιδευτικοί, παρότι καθημερινά μας δίνουν δείγματα πραγματικής αυτοθυσίας και δουλειάς που χαρακτηρίζεται από μεράκι, εντούτοις στην πλειονότητά τους συχνά νιώθουν αβοήθητοι. Διακρίνουμε συχνά μια απογοήτευση, που μπορεί να οφείλεται άλλοτε στην αδιαφορία των μαθητών και των γονέων για το εκπαιδευτικό έργο, άλλοτε στην έλλειψη ουσιαστικής βοήθειας από την ακαδημαϊκή κοινότητα, που είναι κλεισμένη στα γραφεία της και περιορίζεται σε θεωρητική διδασκαλία, αλλά ακόμα στο ότι απουσιάζει κυρίως το κίνητρο για πρωτοβουλία.
Η συνεχής μόρφωση του δασκάλου πρέπει να είναι το διαρκές μέλημά μας. Αν δώσουμε στον εκπαιδευτικό την ευκαιρία να έχει πρωτοβουλίες, αν αναβαθμίσουμε τη θέση του στην κοινωνία, αν εφαρμόσουμε σωστά κριτήρια και επιλογής και αξιολόγησης, αν του δώσουμε ευκαιρίες βελτίωσής του, αν επιβραβεύουμε τις επιτυχίες του, θα έχουμε θετικά αποτελέσματα.
Στο σημείο αυτό πρέπει να παρατηρήσω ότι και στο θέμα αυτό, όπως και σε άλλα θέματα, πρέπει να κοιτάξουμε πώς αντιμετωπίζουν άλλες χώρες τα ίδια προβλήματα. Στη Γαλλία π.χ. ο πρωτοδιοριζόμενος εκπαιδευτικός τον πρώτο καιρό είναι δόκιμος και βρίσκεται υπό την καθοδήγηση παλαιότερων και έμπειρων εκπαιδευτικών. Μια αντίστοιχη προσπάθεια μαθαίνω ότι προγραμματίζει το Υπουργείο Παιδείας για το νέο σχολείο, κάτι που πρέπει να χαιρετίσουμε ως ένα ακόμα βήμα προόδου.
Και επειδή πρέπει να τονίσουμε πάλι ότι η παιδεία εξαρτάται περισσότερο από αυτό που γίνεται έξω από την τάξη και λιγότερο από αυτό που γίνεται μέσα στην τάξη, πρέπει όλοι μας ως γονείς, ως μεγάλοι γενικότερα να καταλάβουμε τις ευθύνες που έχουμε απέναντι στα παιδιά. Τα δικά μας ιδανικά, οι δικές μας συνήθειες πριν από όλα θα διδάξουν τα παιδιά. Το παιδί στο σπίτι του, στα παραδείγματα που παίρνει από όλη την κοινωνία θα μάθει να εκτιμά την αξία της γνώσης, θα μάθει να εκτιμά το σχολείο, θα αποκτήσει σωστή αγωγή.Αν στο σπίτι τα υποπροϊόντα της τηλεόρασης είναι το καθημερινό θέαμα της οικογένειας, αν ο γονέας πετάει το τσιγάρο του στον δρόμο, αν ο υπουργός καπνίζει σε κλειστούς χώρους παραβαίνοντας τους νόμους της πολιτείας, τι περιμένουμε να κάνει παραπέρα ο δάσκαλος ή ο μαθητής;
Ένα άλλο ζήτημα που πρέπει να μας απασχολεί στη λειτουργία του σύγχρονου σχολείου είναι η χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας στη διδασκαλία. Είναι αλήθεια ότι πολλές δυνατότητες παρέχει το διαδίκτυο και γενικότερα η ψηφιακή τεχνολογία. Σήμερα υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν στον επαναστατικό ρόλο που θα παίξει η τεχνολογία στο σχολείο, ενώ από την άλλη μεριά υπάρχουν και οι επιφυλακτικοί απέναντι σε αυτήν. Νομίζω ότι το θέμα χρειάζεται σοβαρή αντιμετώπιση. Αντί να παριστάνουμε τους μελλοντολόγους ή να παίρνουμε από την αρχή θέσεις χωρίς προηγουμένως να έχουμε μια αντίστοιχη εμπειρία, είναι καλύτερο να πειραματιζόμαστε με προσοχή, να μελετούμε τα αποτελέσματα με αντικειμενικότητα και να προχωρούμε με σταθερά βήματα. Πάντα στον νου μας πρέπει να έχουμε ότι το κέντρο είναι ο άνθρωπος, ο μαθητής πρώτα, ο δάσκαλος και όλοι εμείς στη συνέχεια.
Προσωπικά φαντάζομαι ένα σχολείο στο οποίο υπάρχει συνεχής και δημιουργική συνεργασία εκπαιδευτικών, γονέων, μαθητών, τοπικής αυτοδιοίκησης, όλων των λοιπών παραγόντων της κοινωνίας. Το παιδί, που είναι το κέντρο της προσπάθειάς μας, θα πρέπει να μάθει να αγαπά και να σέβεται το περιβάλλον του και από την άλλη να αποκτήσει σταδιακά την ελευθερία που χαρακτηρίζει μια αναπτυγμένη προσωπικότητα. Και εδώ είναι το μεγάλο κατόρθωμα, να πετύχει κανείς την ισορροπία ανάμεσα στον σεβασμό από τη μια μεριά και την ελευθερία και την κριτική στάση απέναντι στη ζωή από την άλλη.
Όσο για το περιεχόμενο της εκπαίδευσης, αυτό πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να οδηγεί σε μια φυσιολογική ανάπτυξη του μαθητή. Κανένα σχολείο δεν θα πετύχει, αν δεν καταφέρει να κερδίσει την αγάπη του μαθητή. Αν συνδέσουμε τη γνώση με τις ανάγκες του παιδιού, με τη φυσική του τάση να δημιουργεί και να μαθαίνει, ξεκινώντας από αυτό που είναι το άμεσο περιβάλλον του, τα άμεσα ενδιαφέροντά του, ο τόπος του, η φύση γύρω του, τα πρόσωπα που συναντά γύρω του, η τοπική κοινωνία με την ιστορία της και τη σύγχρονη ζωή, τα προβλήματα, τα οικολογικά, οικονομικά και όποια άλλα, τότε θα το οδηγήσουμε εύκολα να γνωρίσει τον κόσμο όλο πέρα από το στενό του περιβάλλον. Τα παιδιά γενικά έχουν ανάγκη να καταλαβαίνουν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτό που μαθαίνουν για κάποιο σκοπό και να αισθάνονται ότι δημιουργούν κάτι με τη γνώση που τους προσφέρεται. Μόνο παιδιά προικισμένα με έμφυτη κλίση αφοσιώνονται εύκολα στην απόκτηση αφηρημένων θεωρητικών γνώσεων, όπως η γνώση των μαθηματικών.
Σήμερα το μεγάλο πρόβλημα είναι η αναντιστοιχία, πολλές φορές, του περιεχομένου των σπουδών και αυτού που ζει το παιδί με τα χιλιάδες ερεθίσματα, τις απολαύσεις, τη θεοποίηση του χρήματος, το θέαμα, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Πώς θα πείσετε π.χ. ένα παιδί να ενδιαφερθεί να μάθει αρχαία ελληνικά; Μόνο η ανάγκη των εξετάσεων το αναγκάζει σήμερα να ασχοληθεί με αυτά. Εδώ είναι το μεγάλο στοίχημα για τον δάσκαλο, για όλους μας. Πώς να κάνουμε τη διαδικασία της γνώσης αγαπητή και ενδιαφέρουσα για τα παιδιά.
Στο πλαίσιο μιας τέτοιας προσπάθειας πριν από χρόνια προσπάθησε το Π.Ι. να κάνει πιο ζωντανή τη διδασκαλία δοκιμάζοντας αυτό που λέμε διαθεματικότητα ή διεπιστημονικότητα. Πρόκειται για μια σημαντική διαδικασία που εφαρμόστηκε στην Αγγλία στο δημοτικό σχολείο με την ονομασία cross curricularlearning. Είναι κάτι που χρειάζεται πολλή προσπάθεια και μεγάλη εξειδίκευση των εκπαιδευτικών για να επιτύχει. Στοχεύει στο να προσφέρει τη γνώση στους μαθητές με τρόπο δημιουργικό μέσα από σχέδια εργασίας και ομαδικές εργασίες-projects των μαθητών, κατά τη διάρκεια των οποίων το παιδί χρησιμοποιεί φυσικά και αβίαστα τις γνώσεις που αποκτά από όλα τα μαθήματα.
Δυστυχώς και εδώ είχαμε ένα δείγμα του γραφειοκρατικού συγκεντρωτισμού. Αυτό που σχεδιάστηκε βιαστικά στα γραφεία του Π.Ι. ήταν μια παρωδία. Θεωρήθηκε διαθεματικότητα το να ψάξει ο μαθητής να βρει στοιχεία για την κατασκευή των πέτρινων γεφυριών στην Ελλάδα, όταν διαβάζει το δημοτικό τραγούδι του «γιοφυριού της Άρτας», ή να βρει κείμενα λογοτεχνικά με φράσεις σχετικά με την αναπνοή, όταν μελετά το αντίστοιχο μάθημα της βιολογίας. Καταλαβαίνει κανείς αν έχουν αυτά κάποια αξία.
Μιλώντας για το περιεχόμενο της παιδείας, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι με τον θεσμό αυτό ετοιμάζουμε προσωπικότητες και ολοκληρωμένους πολίτες. Γι’ αυτό προσωπικά πιστεύω ότι, πέρα από τα καθιερωμένα μαθήματα, οι βασικές έννοιες της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας, της φιλοσοφίας, ακόμα και της οικονομικής επιστήμης πρέπει με φυσικό τρόπο να περάσουν στο πρόγραμμα από τα πρώτα χρόνια μέχρι τα τελευταία της εκπαίδευσης, παράλληλα με μια αναμορφωμένη διδασκαλία της ιστορίας. Και ακόμα η επαφή με τις τέχνες, τον αθλητισμό, αλλά και η απόκτηση εντελώς πρακτικών γνώσεων απαραίτητων στην καθημερινή ζωή.
Ειδικότερα, μιλώντας για τις τέχνες και τη λογοτεχνία, θέλω να υποστηρίξω την άποψή μου ότι οι τέχνες και η λογοτεχνία είναι κάτι το οποίο πρέπει να βιώσει προσωπικά ο μαθητής. Διαβάζοντας ένα ποίημα του Σολωμού ή βλέποντας μια τραγωδία στο θέατρο ή κάποιο έργο του Σαίξπηρ ή ακούγοντας μια συμφωνία ή ένα κοντσέρτο του Μπετόβεν ανακαλύπτει μόνος του –και αυτό έχει σημασία– την τέχνη και ως περιεχόμενο και ως μορφή. Σημειώνω τα παραπάνω έχοντας στο μυαλό μου αυτό που γίνεται με τη διδασκαλία της λογοτεχνίας, η οποία στη μέση εκπαίδευση έχει μετατραπεί κατά ένα μεγάλο μέρος σε διδασκαλία θεωρίας της λογοτεχνίας. Κάτι τέτοιο είναι καταστροφικό, πιστεύω, στην προσπάθεια να κάνουμε το παιδί να αγαπήσει τη λογοτεχνία. Βεβαίως ως ένα σημείο θα παρέμβει διακριτικά το σχολείο και ο δάσκαλος ώστε το παιδί να αποκτήσει ένα ερέθισμα και μια γενική γνώση του έργου και του συγγραφέα ή για να λύσει μερικά πρακτικά θέματα που καθιστούν δυσνόητο ένα κείμενο, αλλά πρέπει να αποφύγουμε τη συνεχή κατάτμηση των κειμένων σε στοιχεία και σε τεχνικές. Το παιδί δεν καλείται να γίνει ούτε θεωρητικός της λογοτεχνίας ούτε συγγραφέας. Αν έχει τέτοια κλίση κάποιο παιδί, θα βρει τον δρόμο του. Αλλά η μεγάλη πλειονότητα θα είναι αναγνώστες. Και αυτό είναι κάτι πολύ σπουδαίο.
Και από την τάση αυτή της σχολαστικής μελέτης των μερών και των στοιχείων προέρχεται και το γεγονός ότι διδάσκονται λίγα έργα – και αυτά αποσπασματικά. Για την αρχαία ελληνική γραμματεία π.χ. η προσωπική μου άποψη είναι ότι στον ίδιο χρόνο που διδάσκεται στην γ΄ γυμνασίου μια τραγωδία θα μπορούσαν να διδαχθούν πλήρως τρεις.
Και για να μην είμαστε ουτοπικοί και αιθεροβάμονες, ας μην παραλείψουμε να πούμε ότι και η υποδομή του σχολείου είναι αναγκαία.
Συνήθως παραπονιόμαστε για την αδιαφορία του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης για την κακή κατάσταση των σχολείων μας. Και βέβαια είμαστε μάρτυρες κακοδιαχείρισης σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής. Όμως και όταν το κράτος εκσυγχρονιστεί και νοικοκυρευτεί, και πάλι τότε δεν θα μπορεί να επαρκεί πλήρως. Πάντοτε θα υπάρχουν περιθώρια για βελτιώσεις. Αυτό σημαίνει ότι και με την προσωπική μας προσπάθεια και με τα μέσα που ο καθένας διαθέτει πρέπει να στηρίζουμε το σχολείο των παιδιών.
Ο καθένας μπορεί να προσφέρει, είτε με την παρουσία του ή την προσωπική του δουλειά, είτε ενισχύοντας οικονομικά το σχολείο, είτε με τις γνώσεις και τις συμβουλές του. Και οι μαθητές πρέπει να μάθουν να σέβονται την περιουσία του σχολείου, να βοηθούν στη λειτουργία του, στον ευπρεπισμό του, στην καθαριότητά του. Πρέπει να ενθαρρύνουμε μια τέτοια συμπεριφορά.
Καθώς θα συναντιόμαστε σε μια τέτοια κοινή προσπάθεια, ουσιαστικά θα επικοινωνούμε ως άνθρωποι, θα κάνουμε έναν πραγματικό διάλογο για την παιδεία, θα ενισχύουμε τους δεσμούς που μας είναι απαραίτητοι για μια ειρηνική συνύπαρξη στον μικρό κόσμο στον οποίο ζούμε. Η επικοινωνία είναι το απαραίτητο στοιχείο στην ανθρώπινη ύπαρξη. Εξάλλου τι άλλο εκτός από επικοινωνία είναι και η συζήτηση που οργάνωσε το ΕΚΕΒΙ για τα θέματα της παιδείας και η δική μου αυτή παρέμβαση;
Γι’ αυτό λοιπόν θα ήθελα και να ακουστεί η δική μου άποψη αλλά και εγώ να ακούσω μια απάντηση σε όσα ανέπτυξα παραπάνω αλλά και οποιαδήποτε άλλη σκέψη ή πρόταση.
(*) Η παραπάνω ομιλία δεν διαβάστηκε ολόκληρη λόγω του περιορισμένου χρόνου που δόθηκε στον ομιλητή.
Η Αηδονόπιτα είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα περιπέτειας, πρωταρχικά όμως είναι ένα βιβλίο για τον έρωτα και την ελευθερία.
Του Νίκου Κ. Κυριαζή Η σημερινή ελληνική (και όχι μόνο) οικονομική και δημοσιονομική κρίση είναι και κρίση της έμμεσης δημοκρατίας, όπου οι αποφάσεις παίρνονται όχι από τους ίδιους τους πολίτες, αλλά από τους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους. Τρία βασικά προβλήματα εδώ είναι η αθέτηση υποσχέσεων από τους πολιτικούς μετεκλογικά, η άγνοια των πραγματικών προτιμήσεων των πολιτών, και η σχέση εντολέα (πολιτών) και εντολοδόχου (κυβέρνησης). Ο εντολοδόχος σε μεγάλο βαθμό αυτονομείται από τον εντολέα και αναζητά την ικανοποίηση των δικών του συμφερόντων και όχι των συμφερόντων του εντολέα. Αυτό εμφανίζεται σε όλες τις έμμεσες αντιπροσωπευτικές δημοκρατίες, και σε μεγαλύτερο βαθμό στην ελληνική, με σπατάλες, αδιαφάνεια, διαφθορά κλπ.
Είναι απόλυτα αναγκαίο να αναμορφώσουμε το πολιτικό μας σύστημα εισάγοντας μορφές άμεσης δημοκρατίας που εμπνέονται από την αθηναϊκή δημοκρατία και υιοθετούνται από όλο και περισσότερες χώρες, όπως οι ΗΠΑ, Ελβετία, Γερμανία, Ιταλία, Νέα Ζηλανδία, Καναδάς κλπ.
Στις χώρες αυτές, πρωτοβουλίες πολιτών με συγκέντρωση υπογραφών (συνήθως 8-10% όσων ψήφισαν στο ίδιο επίπεδο, δήμος, περιφέρεια, πολιτεία κλπ. στις προηγούμενες εκλογές) οδηγούν σε αναγκαστικά δημοψηφίσματα με δεσμευτικό νομοθετικό αποτέλεσμα.
Οι Αθηναίοι πρώτοι εφάρμοσαν την άμεση δημοκρατία και έδειξαν πως απλοί πολίτες μπορούν να αποφασίζουν σωστά, διορατικά, μακροπρόθεσμα και αλτρουιστικά για σημαντικά θέματα. Το μυθιστόρημά μου «Μαραθώνας και Ελευθερία» (εκδόσεις Ιωλκός 2011 που εκδόθηκε για την επέτειο των 2500 χρόνων από την μάχη, το 2011 και όχι το 2010 μα και την ιστορία δεν υπάρχει έτος μηδέν) έχει ως ιστορικό βάθος την γέννηση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Δείχνει το πώς οι απλοί Αθηναίοι πολίτες αποτίναξαν τον ζυγό της ολιγαρχίας – τυραννίας του Ιππία, απόκρουσαν τις εισβολές Σπαρτιατών, Χαλκιδαίων και Βοιωτών, δέχθηκαν τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη και, σύμφωνα με τα λόγια του Ηρόδοτου, ενώ πριν δεν διέφεραν από τους άλλους Έλληνες, όταν έγιναν δημοκράτες, υπερτερούσαν από όλους.
Τον Σεπτέμβριο του 490 π.Χ. στον Μαραθώνα, η αθηναϊκή δημοκρατία έδωσε την αποφασιστική μάχη για την σωτηρία του πολιτεύματός της, αλλά και για τον δυτικό πολιτισμό όπως δέχονται πλήθος δυτικοί διανοούμενοι, από τον Χέγκελ, τον Τζων Στιούαρτ Μιλλ και τον σερ Έντουαρντ Κρήζυ, μέχρι τους συγχρόνους.
Απόκρουσαν την πρώτη περσική εισβολή, αποφασίζοντας με δημοκρατικές διαδικασίες να πολεμήσουν στον Μαραθώνα (και όχι να περιμένουν στην Αθήνα) να δεχτούν το σχέδιο μάχης του Μιλτιάδη, και όταν έμαθαν την επιβίβαση του περσικού ιππικού στα πλοία (από Ίωνα αυτόμολο) την αυγή της μάχης, με δημοκρατική ψηφοφορία, οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έπρεπε να αποφασίσουν αν θα επιτεθούν ή όχι.
Αν η ιστορία ήταν ζωντανό ον, θα έπρεπε να κράταγε την ανάσα της από αγωνία για το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας: Ισοψηφία, πέντε υπέρ, πέντε κατά. Τότε ο Μιλτιάδης είπε το περίφημο: Από σένα Καλλίμαχε (ήταν ο αρχιστράτηγος των Αθηναίων) εξαρτάται η σωτηρία της Ελλάδας».
Ο Καλλίμαχος ψήφισε υπέρ της επίθεσης (όπου σκοτώθηκε και ο ίδιος).
Οι Αθηναίοι και Πλαταιείς θριάμβευσαν και μαζί τους και η άμεση δημοκρατία των οπλιτών – πολιτών.
Ο Φειδιππίδης, σύμφωνα με τον μύθο, έφερε την είδηση της νίκης στην Αθήνα με το «Νενικήκαμεν» και «Η ψυχή του φτερούγισε, υψώθηκε ψηλά, μαζί με την τελευταία λέξη του, σάλπισμα νίκης και θριάμβου και πέρασε στον μύθο και στην ιστορία»
Το παράδειγμα της αθηναϊκής δημοκρατίας πρέπει να μας εμπνεύσει ως πολίτες να απαιτήσουμε την υιοθέτηση άμεσης δημοκρατίας, τουλάχιστον ως πρώτο βήμα σε επίπεδο δήμων, στην σημερινή Ελλάδα, όπως το έχουν ήδη κάνει πολλές προοδευτικές δημοκρατίες.
Στην σημερινή συγκυρία, η πιο σημαντική πρόταση δημοψηφίσματος, για να γνωρίζουμε τις πραγματικές προτιμήσεις των πολιτών θα ήταν «Είσθε υπέρ της πώλησης περιουσιακών στοιχείων και ακινήτων του δημοσίου ή όχι, και υπέρ αύξησης της φορολογίας και ταυτόχρονης μείωσης μισθών και συντάξεων;»
Πηγή: indexonline.gr
Μια ανάσα σχεδόν, πριν τις τρεις μεγάλες βραδιές της Παρασκευής 8, του Σαββάτου 9 και της Τρίτης 12 Ιουλίου, που θα παρακολουθήσουμε στην Αθήνα, ένα από τα μεγαλύτερα show των τελευταίων χρόνων.
Ξεκίνησε τον περασμένο Σεπτέμβριο από το Τορόντο του Καναδά, έκανε σταθμούς σε μια σειρά από μεγάλες πόλεις της Βορείου Αμερικής και τώρα βρίσκεται στην Ευρώπη!
To θρυλικό … Τείχος θα χτιστεί, brick by brick, στο Κλειστό Γήπεδο Μπάσκετ του Ο.Α.Κ.Α., για να γκρεμιστεί την ίδια μέρα, κατά τη διάρκεια της συναυλίας, σε ένα θέαμα που τα Διεθνή μέσα χαρακτήρισαν ως επικών διαστάσεων.
Η παγκόσμια περιοδεία “The Wall Live”, με την υπογραφή του Roger Waters στη δημιουργία και το σχεδιασμό, γιορτάζει τα 30 χρόνια από τη δημιουργία του πολύ-πλατινένιου άλμπουμ των Pink Floyd, και απ’ ό,τι φαίνεται είναι και το “κύκνειο άσμα” του, μετά και από την περιοδεία του “The Dark Side of the Moon”, που πραγματοποιήθηκε μεταξύ 2007 και 2008, και που στην Ελλάδα έφερε η Big Star Promotion, στο TerraVibe Park.
Το show “THE WALL” έχει παρουσιαστεί στο παρελθόν μόνο 31 φορές, σε συγκεκριμένες, μετρημένες στα δάκτυλα του ενός χεριού, πόλεις, στις Η.Π.Α. και την Ευρώπη. Επίσης, είχε ηχογραφηθεί και κυκλοφόρησε τελικά το 2000, με τον τίτλο "Is There Anybody Out There? The Wall Live 1980-81".
Η σύγχρονη αλά Roger Waters περιοδεία, “THE WALL LIVE”, έχει ήδη συμπληρώσει 56 ημερομηνίες στη Βόρεια Αμερική, ενώ αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε εξέλιξη το ευρωπαϊκό σκέλος, που ξεκίνησε το Μάρτιο, με 62 συνολικά ημερομηνίες στο πρόγραμμα.
Ο Waters έχει εκφράσει την επιθυμία να την επεκτείνει και σε άλλες περιοχές του πλανήτη, συμπεριλαμβανομένης και της Νότιας Αμερικής.
To “The Wall Live” του Roger Waters είναι ένα θεατρικό έπος, όμοιο με τις παραστάσεις των Pink Floyd το 1980, αλλά και την all-star παρουσίαση του έργου από τον Waters, με αφορμή τον εορτασμό για την Πτώση του Τείχους του Βερολίνου, τον Ιούλιο του 1990.
Κεντρικό στοιχείο του show θα είναι ένας πραγματικός τοίχος – με 74 περίπου μέτρα πλάτος και περίπου 11 μέτρα ύψος – που θα κατασκευαστεί κατά τη διάρκεια του πρώτου μέρους του show, για να γκρεμιστεί λίγο πριν το τέλος του!
Στο show συμμετέχουν και ειδικά σχεδιασμένες από τον Gerald Scarfe κούκλες, που “εκφράζονται λεκτικά περισσότερο απ΄ ό,τι στην προηγούμενη εκδοχή του Wall”, σύμφωνα με τον Waters, ενώ συμπληρώνεται από εκτεταμένα σε διάρκεια projections (προβολές) και άλλα ειδικά εφέ.
Σε ό,τι αφορά στο μουσικό κομμάτι, ο Waters εξηγεί ότι αυτή η εκδοχή του “The Wall” βρίσκεται πιο κοντά στις παραστάσεις των Pink Floyd απ’ ό,τι το show που παρουσιάστηκε το 1990 στην Πλατεία Potsdamer του Βερολίνου, που σχεδιάστηκε ειδικά για την περίσταση, ώστε να μπορεί να φιλοξενήσει τους ιδιαίτερους προσκεκλημένους της βραδιάς εκείνης.
“Επειδή ακριβώς είναι τόσο οπτικό το show, πρέπει να παίζουμε πολύ με τους χρόνους” λέει ο Waters. “Προσωπικά δεν με ενοχλεί αυτό. Με χαρά θυσιάζω την ελευθερία των μουσικών που παίζουν κιθάρα και συνήθως κάνουν ό,τι θέλουν, στο βωμό της δημιουργίας ενός show που συγκινεί τους θεατές και που είναι και πολιτικό και πολλά ακόμη. Πρόκειται για θεατρικό έργο, κατά συνέπεια πρέπει να υπάρχει έλεγχος… Τα φώτα και το οπτικό περιεχόμενο πρέπει να είναι συγχρονισμένα με τη μουσική. Αυτό το σημείο δεν με ανησυχεί καθόλου”.
Στις αρχικές δηλώσεις του το 2010, ο Waters είχε πει ότι δεν είχε ακόμη αποφασίσει αν θα κινηματογραφούσε ή ηχογραφούσε το show, αλλά ότι θα ήταν μάλλον απίθανο να μην προέκυπτε σε κάποια φάση της περιοδείας.
Η πληροφορία αυτή επιβεβαιώνεται, και μάλιστα με τον πλέον τιμητικό τρόπο, για την Αθήνα και την Ελλάδα, αφού η παράσταση που έχει επιλεγεί για αυτό το σκοπό, δεν είναι άλλη από αυτήν στις 8 Ιουλίου, στο Κλειστό Γήπεδο Μπάσκετ του Ο.Α.Κ.Α.!
Ο Roger Waters, σε συνέντευξη που παραχώρησε ειδικά για τα ελληνικά media, εξηγεί τους λόγους πίσω από αυτήν την απόφαση:
1. Το εξαιρετικό venue, που ανταποκρίνεται πλήρως στις ανάγκες της τεράστιας παραγωγής του THE WALL LIVE αλλά και στις ιδιαίτερες απαιτήσεις μιας κινηματογράφησης που προορίζεται για κινηματογραφική διανομή και κυκλοφορία σε Blu-Ray.
2. Το ελληνικό κοινό, που τον εντυπωσίασε και τον κέρδισε με τον ενθουσιασμό του, όταν, πριν λίγα χρόνια, βρέθηκε ξανά στην Αθήνα, και πιο συγκεκριμένα στο Terra Vibe Park, στο πλαίσιο της περιοδείας “The Dark Side Of The Moon”.
Πηγή: in.gr
Η Ζωή κι ο Παναγιώτης είναι δώδεκα χρονών. Γνωρίζονται σ' ένα γραφικό χωριουδάκι της Αίγινας. Ταιριάζουν πολύ, κάνουν κοινά όνειρα. Κι αποφασίζουν να κάνουν το «γάμο» τους αμέσως. Παιδικά παιχνίδια το καλοκαίρι του '36.
Tου Θέμη Κοτσιφάκη
Με επίμονο τρόπο η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας προσπαθεί να μας πείσει πως «δεν υπάρχει μνημόνιο στην εκπαίδευση». Δυστυχώς όμως τα κείμενα που υπέγραψε η Ελληνική κυβέρνηση με την τρόικα δηλαδή τα επικαιροποιημένα μνημόνια «3» και «4» άλλα γράφουν. Η κυβέρνηση υπογράφοντάς τα ανέλαβε την ευθύνη να συστήσει μιαν επιτροπή για να προτείνει λύσεις για την ασφυκτικότερη διαχείριση των ήδη ελάχιστων πόρων που διατίθενται για την εκπαίδευση.
Συγκεκριμένα σύμφωνα με το νέο «Μνημόνιο 3» και στο κεφάλαιο «Δράσεις για την τέταρτη αξιολόγηση» και με τον τίτλο «Αναβάθμιση (!!) του εκπαιδευτικού συστήματος» προβλέπεται πως «η κυβέρνηση συστήνει μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου 2011, μια ανεξάρτητη ειδική ομάδα εκπαιδευτικής πολιτικής με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου εκπαιδευτικού συστήματος (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση) και της αποτελεσματικότερης χρήσης πόρων»!!
Και όχι μόνο αυτό, με το μνημόνιο «4» προχωρά ακόμα περισσότερο ο έλεγχος της ελληνικής εκπαίδευσης από την τρόικα και διάφορους αντιδραστικούς διεθνείς οργανισμούς. Ποιο συγκεκριμένα στο κείμενο αυτό υπάρχει η δέσμευση της κυβέρνησης ότι στην ανά τρίμηνο έκθεσή της προς την τρόικα θα πρέπει να δίνει λογαριασμό για το τι έκανε και τι δεν έκανε για την εκπαίδευση. Μέχρι και η ψήφιση νόμου για την ποιότητα της εκπαίδευσης καθώς και για την εφαρμογή του θα ελεγχθεί η κυβέρνηση από την τρόικα!!
Κατά τα λοιπά υποτίθεται πως η εκπαίδευση αποτελεί θέμα των εθνικών κρατών και σύμφωνα με τις αρχές της ΕΕ η συμβολή της είναι μόνο επικουρική. Όταν χρωστάς όμως φαίνεται πως οι δανειστές θέλουν να τα ελέγχουν όλα. Και την εκπαίδευση. Ίσως κυρίως την εκπαίδευση. Να μην μορφώνεται ο κόσμος ολιστικά και κοινωνικά και να μαθαίνει να αντιστέκεται στην νεοφιλελεύθερη πολιτική τους. Μόνο δεξιότητες και αποσπασματικές εργαλιακές γνώσεις χρήσιμες για τις τρέχουσες ανάγκες της αγοράς επιδιώκουν να δίνει στη νεολαία το εκπαιδευτικό σύστημα.
Έτσι η ελληνική εκπαίδευση τίθεται ουσιαστικά και τυπικά υπό την κηδεμονία του ΔΝΤ μιας και θα πρέπει το Υπουργείο Παιδείας να υλοποιεί τις προτάσεις της ειδικής ομάδας και αυτό θα ελέγχεται από την τρόικα!! Έτσι πλέον οι αποφάσεις για τη λειτουργία της εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων θα λαμβάνονται με αυστηρώς λογιστικά κριτήρια έχοντας ως δηλωμένο στόχο το «φτηνό σχολείο». Με το «νέο σχολείο της αγοράς» πρέπει να υπάρξει με κάθε τρόπο εξοικονόμηση κόστους, οικονομίες κλίμακας και αναζήτηση των φθηνότερων λύσεων αδιαφορώντας για τις σοβαρές εκπαιδευτικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Και όλα αυτά σε συνδυασμό με τις δραματικά μειωμένες δαπάνες για την παιδεία για το 2011 (2,75 % του ΑΕΠ) οι οποίες και προβλέπεται να μειώνονται συνεχώς.
Δραματική μείωση δαπανών
Από τις πρώτες επιπτώσεις του μνημονίου στην εκπαίδευση ήταν η απόφαση του Υπουργού Οικονομικών (2/4431/25-1-2010) να περικόψει κατά 10% τις πιστώσεις του τακτικού προϋπολογισμού του 2010 σε όλα τα Υπουργεία (άρα και του Υπ. Παιδείας κατά 781 εκατ. , δηλ. το 10% των 7.808 εκατ. που ήταν ο συνολικός τακτικός προϋπολογισμός του). Με αυτό τον τρόπο εξαϋλώθηκαν πολύ γρήγορα οι υποσχέσεις και τις εξαγγελίες για χορήγηση ενός επιπλέον δις. ευρώ για την παιδεία το 2010, που ήταν μια από τις βασικές προεκλογικές εξαγγελίες του ΠΑΣΟΚ.
Με τον προϋπολογισμό του 2011 οι δαπάνες για την παιδεία οδηγούνται σε μείωση ρεκόρ και για πρώτη φορά το ποσοστό τους βρίσκεται κάτω από το 3% του ΑΕΠ (2,75% αν αφαιρέσουμε και τις δαπάνες για την έρευνα, την κατάρτιση και τα θρησκεύματα). Έτσι για πρώτη φορά έχουμε μείωση των δαπανών και σε απόλυτες τιμές εκτός από τη μείωση του ποσοστού.
Στην πραγματικότητα όμως οι περικοπές δεν σταμάτησαν εκεί. Ούτε αυτά τα κονδύλια πρόκειται να εκταμιευτούν. Όπως φαίνεται από τα στοιχεία που κατέθεσε πρόσφατα η κυβέρνηση στη βουλή, επιβάλλεται μια εξωφρενική και απίστευτη μείωση των δημόσιων δαπανών μέσω του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015 και έτσι ουσιαστικά ξεθεμελιώνεται και διαλύεται η δημόσια εκπαίδευση με τις εντολές της τρόικας (ΕΕ-ΕΚΤ-ΔΝΤ),
Έτσι, προγραμματίζεται στο πλαίσιο των συμφωνιών που θα υπογράψει η κυβέρνηση με την τρόικα να συνεχιστεί χωρίς σταματημό η μείωση των δαπανών για την παιδεία, ώστε το 2015 να φτάσει στον παγκόσμιο πάτο. Όταν οι δαπάνες για τη δημόσια παιδεία φτάσουν, όπως υπολογίζεται, μόλις στο 2,23 % (!!) επί του ΑΕΠ, αντιλαμβανόμαστε πως οι επιπτώσεις στο δημόσιο σχολείο θα είναι δραματικές.
Οι δαπάνες για την παιδεία μειώνονται, λοιπόν, σταδιακά μέχρι το 2015. Στο 2,23%. Και ας προέβλεπαν, όχι μόνο οι εξαγγελίες της κυβέρνησης, αλλά και οι δεσμεύσεις της απέναντι στην ΕΕ, αύξηση μέχρι το 2013 στο 5% επί του ΑΕΠ, να πλησιάσει, δηλαδή, το μέσο όρο των χωρών της ΕΕ (βλέπε τον πίνακα).
Να σημειώσουμε πως τα ποσά αυτά αφορούν προϋπολογισμούς και σενάρια που ούτε κι αυτά μέχρι σήμερα δεν επιβεβαιώνονται. Στην πραγματικότητα, οι δαπάνες θα είναι πολύ λιγότερες. (σημ.:Για να είναι συγκρίσιμα τα ποσά, αφαιρέσαμε τις δαπάνες που προστέθηκαν τα τελευταία χρόνια στο Υπουργείο Παιδείας (Γεν. Γραμματείες Έρευνας-Τεχνολογίας και Διά Βίου Μάθησης-Κατάρτισης), καθώς και τα κονδύλια που προβλέπονται για τον τομέα των Θρησκευμάτων. Υπολογίζοντας ότι αυτά αποτελούν περίπου το 7 % του προϋπολογισμού τα τελευταία χρόνια, κάναμε ανάλογο υπολογισμό και για τα επόμενα μέχρι το 2015, μια και δεν υπάρχουν οι αναλυτικοί προϋπολογισμοί των επόμενων χρόνων).
Η μείωση, λοιπόν, των κρατικών δαπανών από το 2009 μέχρι το 2015 θα είναι της τάξης των 1.436 εκατ. , δηλ. μείωση κατά 19,2 % (!).
Όπως δε προβλέπεται από το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015 για το ΥΠΔΜΘ, «η διαμόρφωση των εξοικονομήσεων στο ύψος των ανωτέρω δαπανών» θα προέλθει από τη μείωση των δαπανών που αφορούν μισθούς «κατά 541,4 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 10%, λειτουργικές και λοιπές δαπάνες κατά 98,74 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 14,1%, με ιδιαίτερη αναφορά στη μείωση των δαπανών για προμήθειες υλικοτεχνικού εξοπλισμού κατά 39,74 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 49,9% και επιχορήγηση φορέων κατά 22,44 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 4,2%».
Συγχωνεύσεις - καταργήσεις σχολείων
Η κυβέρνηση εκμεταλλευόμενη την κρίση και εφαρμόζοντας την πολιτική του μνημονίου, επιδιώκει σαρωτικού χαρακτήρα αντιεκπαιδευτικές αλλαγές με στόχο την περικοπή των δαπανών για την εκπαίδευση, την προώθηση του σχολείου της αγοράς, η εφαρμογή του «Καλλικράτη» και στα σχολεία και τελικά τη διάλυση της δημόσιας και δωρεάν παιδείας.
Σʼ αυτά τα πλαίσια προχώρησε ήδη και παρά τις έντονες αντιδράσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας και αγνοώντας τις τοπικές κοινωνίες, στην υλοποίηση εκτεταμένων συγχωνεύσεων – καταργήσεων δημοτικών, γυμνασίων και λυκείων σε όλη τη χώρα. Στο όνομα του ΔΝΤ, το σχολείο της γειτονιάς ή της κοινότητας καταργείται για να δώσει τη θέση του σε πολυπληθή, απρόσωπα και μαζικά «πολυδύναμα» σχολικά κέντρα. Με τα «πολυδύναμα σχολεία» θα διευκολυνθούν όλα τα σχέδια για το σχολείο στην εποχή του «Καλλικράτη». Είναι φανερό πως εάν υλοποιηθούν αυτά τα σχέδια, το σχολείο της γειτονιάς θα γίνει παρελθόν, χιλιάδες μαθητές και εκπαιδευτικοί θα εξαναγκαστούν σε εξοντωτικές μετακινήσεις. Ο αριθμός των μαθητών ανά τμήμα θα αυξηθεί κατακόρυφα με δραματικές συνέπειες στην ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Όπως η ίδια η κυβέρνηση έχει παραδεχθεί η πολιτική των συγχωνεύσεων και καταργήσεων σχολικών μονάδων θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια. Όπως αναφέρεται και στην έκθεση για το δημόσιο τομέα του αντιπροέδρου της κυβέρνησης κ. Πάγκαλου, αλλά και στις κατευθύνσεις του Υπουργείου Οικονομικών για το ΜΠΔΣ, οι καταργήσεις σχολείων αποτελούν μια από τις κεντρικές πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης και της τρόικας για τη μείωση του δημόσιου τομέα. Στην έκθεση του κ. Πάγκαλου μάλιστα αναφέρεται ότι η μείωση των σχολικών μονάδων θα ξεπεράσει τις 2.000 τα επόμενα χρόνια. Ούτε παιδαγωγικά κριτήρια λοιπόν υπάρχουν, ούτε για εξορθολογισμό κάποιων οριακών περιπτώσεων πρόκειται.
Σχολικές επιτροοπές - σχολικά προγράμματα
Τις μεγάλες περικοπές άρχισαν ήδη να τις βιώνουν εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές στην καθημερινότητα της λειτουργίας των σχολείων. Μειώθηκαν δραματικά οι επιχορηγήσεις των σχολικών επιτροπών, με αποτέλεσμα την οικονομική ασφυξία του δημόσιου σχολείου και την αδυναμία του να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις καθημερινές ανάγκες του. Οι γονείς όλο και πιο συχνά καλούνται να συμβάλλουν οικονομικά στην αγορά καθημερινών ειδών πρώτης ανάγκης για τη λειτουργία του σχολείου.
Από τη λαίλαπα αυτή, όπως διαφαίνεται και από το πλαίσιο για την «αναβάθμιση» της διοίκησης, δεν θα γλιτώσει καμία σχολική μονάδα, καθώς όλες θα πρέπει να αποδεικνύουν, μέσω της διαδικασίας της «κοινωνικής λογοδοσίας», ότι αξίζουν τα ψίχουλα της κρατικής χρηματοδότησης. Με άλλα λόγια, τα σχολεία θα φορτωθούν ευθύνες τις οποίες εκ των προτέρων δεν μπορούν να αναλάβουν και θα τιμωρηθούν επειδή δεν κατάφεραν αυτό που ήταν γνωστό ότι δεν θα καταφέρουν. Τα σχολεία θα ωθούνται σε ανταγωνιστικές μεταξύ τους σχέσεις και εντέλει θα πρέπει να αναζητούν τους χορηγούς τους για να επιβιώσουν.
Από την άλλη σταδιακά και μελετημένα το Υπουργείο Παιδείας προχωρεί στην κατάργηση σημαντικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων όπως η Πρόσθετη Διδακτική Στήριξη στα Λύκεια και η ενισχυτική διδασκαλία στα γυμνάσια.
Η ουσιαστική κατάργηση των αθλητικών τάξεων και τα σοβαρά προβλήματα στη μεταφορά των μαθητών που πλήττει ιδιαίτερα τα μουσικά και τα καλλιτεχνικά σχολεία, αλλά και αυτά της περιφέρειας και των νησιών, ήταν άλλο ένα πλήγμα στη δημόσια εκπαίδευση τη χρονιά του μνημονίου.
Ακολούθησαν η απόφαση για το κλείσιμο ολοήμερων δημοτικών σχολείων και οι παρεμβάσεις στην διοργάνωση των Πανελλαδικών εξετάσεων. Οι περικοπές εδώ εμφανίστηκαν με τη μείωση των εξεταστικών κέντρων, την κατάργηση των ειδικών εξεταστικών κέντρων των νυκτερινών σχολείων εξαναγκάζοντας εργαζόμενους μαθητές να εξετάζονται πρωί, τη μείωση των ειδικών εξεταστικών κέντρων στα ΕΠΑΛ εξαναγκάζοντας μαθητές από όλη την Ελλάδα να μετακομίσουν σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη κ.λπ.
Ακόμα και η αιφνιδιαστική ρύθμιση για τα δύο, «ισότιμα» κατά το Υπουργείο, απολυτήρια Λυκείου σε αυτή την ανάγκη απαντούσε (περικοπές δαπανών και μείωση αριθμού εισαγόμενων φοιτητών) συνδυαζόμενη με την πολιτική του «Καλλικράτη σε ΑΕΙ-ΑΤΕΙ».
Ξένες γλώσσες
Παρά τις διακηρύξεις για πολυγλωσσία το Υπουργείο Παιδείας με πρόσφατη και αιφνιδιαστική απόφασή του, υποβαθμίζει περαιτέρω την διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο Γυμνάσιο. Έχει προηγηθεί ανάλογη υποβάθμισή τους σε Δημοτικό και Λύκειο.
Έτσι με την αντιπαιδαγωγική αυτή απόφαση, η δεύτερη ξένη γλώσσα δεν αποτελεί πια επιλογή των μαθητών, αφού δεν θα υπάρχει η δυνατότητα να τις διδάσκονται σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες, αλλά με βάση την οργανική θέση των εκπαιδευτικών στο συγκεκριμένο σχολείο. Αφαιρείται ένα ουσιαστικό κίνητρο από τους μαθητές και τις μαθήτριες να διδάσκονται τη ξένη γλώσσα που επιθυμούν.
Η εφαρμογή αυτής της απόφασης θα οδηγήσει τους μαθητές σε εξεύρεση ιδιωτικών λύσεων, θα υπονομεύσει τη χορήγηση του πιστοποιητικού επάρκειας στις ξένες γλώσσες από το δημόσιο σχολείο, πριν αυτό καλά-καλά θεσμοθετηθεί, και θα οδηγήσει στη δημιουργία μεγαλύτερων τμημάτων και διαφορετικού επιπέδου γνώσεων στις γλώσσες που θα διδάσκονται. Ουσιαστικά θα υπονομεύσει συνολικά τη διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο δημόσιο σχολείο.
Εκπαιδευτικοί
Με τη νέα μείωση μισθών και συντάξεων των εκπαιδευτικών που προωθείται με το λεγόμενο «ενιαίο μισθολόγιο» στο δημόσιο και το ΜΠΔΣ (μεσοπρόθεσμο) οι εκπαιδευτικοί θα χάσουν ακόμα ένα μεγάλο μέρος του μισθού τους που θα προστεθεί στις περικοπές των μισθών που έγινε το 2010 με τα πρώτα μνημονιακά μέτρα. Η μεγάλη μείωση των μισθών, η σύνδεση του μισθού των εκπαιδευτικών με την παραγωγικότητα (;;), η γήρανση του εκπαιδευτικού δυναμικού ως αποτέλεσμα της αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, οι υποχρεωτικές μετακινήσεις, η αύξηση του ωραρίου, ο εκπαιδευτικός «ντελίβερι» που συμπληρώνει ωράριο σε πολλά σχολεία, η διαφαινόμενη τελικά συνολική ανατροπή των εργασιακών σχέσεων, θα έχει σημαντική αρνητική επίπτωση στην ποιότητα της εκπαίδευσης μιας και οι συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών είναι συγχρόνως και συνθήκες μάθησης των μαθητών.
Από την άλλη, εκατοντάδες οργανικές θέσεις εκπαιδευτικών απειλούνται με κατάργηση, όπως σε αυτές των εκπαιδευτικών ξένων γλωσσών, πληροφορικής, κοινωνιολογίας αλλά και της ΤΕΕ. Ουσιαστικά οι εκπαιδευτικοί διαφόρων ειδικοτήτων απειλούνται με εργασιακή περιπλάνηση σε όλη την χώρα, με το φάντασμα της απόλυσης να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια τους.
Παρατηρείται επίσης συνεχής μείωση του αριθμού των εκπαιδευτικών, με τη δραματική μείωση των προσλήψεων που έφερε το μνημόνιο αλλά και με την εξώθηση μεγάλου αριθμού εκπαιδευτικών στη σύνταξη με την ολοένα χειροτέρεψη των όρων απονομής της. Υπολογίζεται έτσι ότι θα μειωθεί κατά 25% τα επόμενα χρόνια ο αριθμός των εκπαιδευτικών. Ήδη η εκπαίδευση, ενώ αρχικά είχε εξαιρεθεί τυπικά από το περιορισμό των προσλήψεων στο δημόσιο, εντάχθηκε στην αναλογία 1:5 που έγινε ήδη 1:10. Αποδεικνύεται και από αυτό, πως ο πραγματικός λόγος που το Υπ. Παιδείας προώθησε την αλλαγή του συστήματος προσλήψεων είναι η δραματική μείωση των διορισμών μονίμων εκπαιδευτικών τα αμέσως επόμενα χρόνια.
Οι επιπτώσεις των περικοπών αυτών θα είναι: περισσότερα κενά στα σχολεία, μεγάλη αύξηση των προσλήψεων ωρομισθίων, πίεση στα σχολεία για δημιουργία τμημάτων αυστηρά με 30 μαθητές και αυξήσεις στο ωράριο των μονίμων εκπαιδευτικών.
Κατασπατάληση κονδυλίων
Την ίδια ώρα που γίνονται αυτές οι περικοπές συνεχίζεται η διάθεση των κονδυλίων του ΕΣΠΑ για κατευθύνσεις που τίποτε θετικό δεν θα προσφέρουν στην εκπαίδευση. Όπως έχουμε ήδη καταγγείλει είναι πρόκληση τα προγράμματα λιτότητας να επιβάλλονται το ένα μετά το άλλο, οι περικοπές στη δημόσια εκπαίδευση να μην έχουν τέλος και για παράδειγμα σαράντα τρία εκατομμύρια (43 εκ.) να δίνονται απλόχερα για την «ενίσχυση της ποιότητας της διαχείρισης» και τη «δημοσιότητα» και την «πληροφόρηση»!!. (9, 5 εκ. για το Σύμβουλο δημοσιότητας, 4εκ. για υπηρεσίες δημοσιότητας, προβολής και πληροφόρησης και 12εκ. για τις υπηρεσίες συμβούλου υποστήριξης είναι κάποια τρανταχτά παραδείγματα πρωτοφανούς σπατάλης).
Άμεσα απαιτείται να γίνει αναπροσανατολισμός των κονδυλίων του προγράμματος αυτού με στόχο όλη η χρηματοδότηση μέσω ΕΣΠΑ να κατευθυνθεί στις πραγματικές ανάγκες της εκπαίδευσης.
Επίλογος
Στο πλαίσιο του μνημονίου και για να είναι πλήρης η παράδοση της εκπαίδευσης της χώρας μας στους διεθνείς οργανισμούς και κυρίως στο ΔΝΤ, η κυβέρνηση επέλεξε σε συνεργασία μαζί τους, τον ΟΟΣΑ για να του αναθέσει την έκθεση «για την αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα της Ελληνικής δημόσιας εκπαίδευσης». Και για όποιο δεν έχει ακόμη αντιληφθεί τι θα σημάνει η υιοθέτηση από την κυβέρνηση των συστάσεων του ΟΟΣΑ, ας δούμε τις εκτιμήσεις της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Εκπαιδευτικών (Education International-Ε.Ι.) για τη φετινή έκθεση του ΟΟΣΑ, με τίτλο «Η εκπαίδευση με μια ματιά 2010». Αναφέρει λοιπόν η Ε.Ι. πως «ο ΟΟΣΑ υποστηρίζει μια πιο αποδοτική δαπάνη και επιπρόσθετα ενδυνάμωση των μηχανισμών της αγοράς στη δημόσια εκπαίδευση, ακόμη και μετά από αρκετά χρόνια οδυνηρών συνεπειών της οικονομικής κρίσης, που προκάλεσαν οι αχαλίνωτες αγορές». Αυτές οι πολιτικές που συστήνει ο ΟΟΣΑ αναφέρει η Ε.Ι. «είχαν ως αποτέλεσμα τις περικοπές στον προϋπολογισμό για την εκπαίδευση», (το βιώνουμε και στην Ελλάδα έντονα με το 2,75% επί του ΑΕΠ για την παιδεία), «το κλείσιμο σχολείων», (που ζούμε και στην εκπαίδευσή μας αυτό το διάστημα, με την κα Διαμαντοπούλου να προσπαθεί να μας πείσει για τα «παιδαγωγικά» κριτήρια των συγχωνεύσεων-καταργήσεων σχολείων), και τέλος όπως αναφέρει η Ε.Ι. «τις απολύσεις εκπαιδευτικών».
| (Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984) |
| Να μείνει (ανάγνωση) |
| (διαβάζει: Σαββίδης Γ. Π., K.Π. Kαβάφης. Πενήντα οκτώ ποιήματα. Διαβάζει ο Γ.Π. Σαββίδης, Ποικίλη Στοά-Σπουδαστήριο Nέου Eλληνισμού 1999) |
| Να μείνει (ανάγνωση) |
| (διαβάζει: Σουλιώτης Μίμης, Ανέκδοτη ηχογράφηση, Αθήνα 2002) |
